Feeds:
Berichten
Reacties

Posts Tagged ‘Ian Buruma’

U en ik, we hebben iets gemeen, zei Ian Buruma tegen Willem Alexander, die zojuist de laudatio had uitgesproken en hem de versierselen behorende bij de Erasmusprijs had omgehangen. Wij zijn beide kinderen uit een gemengd huwelijk. ‘Switch off the zeurtoon’, zei zijn Nederlandse vader wanneer de kinderen Buruma het hun Engelse moeder weer eens lastig maakten. Die gemengde afkomst is tegenwoordig veel gebruikelijker, aldus Buruma, kijk maar naar Obama. Kinderen met zulke ouders zijn vaak behept met ‘een zekere gevoeligheid voor nationaal gedrag’. In Nederland voelt Buruma zich ‘min of meer’ Nederlander en in Engeland ‘min of meer’ Engelsman – met de klemtoon op ‘min of meer’.

Zo’n afkomst is natuurlijk geen bijzondere verdienste. En, waarschuwde Buruma, op grond ervan kun je ook een heel andere houding ontwikkelen. Keizer Wilhelm II, eveneens een telg uit een gemengd huwelijk, werd een super-Duitser, net als Adolf Hitler. Ook Napoleon liet zien dat juist de mixjes kunnen uitgroeien tot de meest fanatieke nationalisten. Maar het kan dus ook anders. Vele Europese vorsten in het verleden waren buitenlanders, en hun aristocratische habitus hield vaak in dat zij boven de nationaliteiten stonden. Koningen waren daarom vaak populair bij minderheden, omdat zij al hun onderdanen in principe als gelijken beschouwden.

De Oranjes (inclusief Máxima) op de eerste rij in de statige Rotterdamse St.Laurenskerk leken die vrijmoedige vergelijkingen wel te kunnen waarderen. Nu ligt het Oranjehuis de laatste tijd onder vuur van nationalistische politici en conservatieve publicisten, omdat hun kosmopolitische voorkeur en leefwijze arrogant en elitair zouden zijn. Ze zouden uit de pas lopen met de Heimatgevoelens van het Nederlandse volk, dat geen boodschap zou hebben aan ‘min of meer’: je bent Nederlander of je bent het niet. Denk aan de heftige protesten tegen Máxima’s opmerking dat ze ‘de’ Nederlandse identiteit niet had kunnen vinden (net zo min overigens als ‘de’ Argentijnse). Zo had de toekenning van de prijs die is vernoemd naar de ‘oude kosmopoliet’ Erasmus aan de ‘nieuwe kosmopoliet’ Buruma een onmiskenbaar politieke lading.  

In Trouw werd Buruma vorige week beschreven als iemand die eigenlijk een maatje te groot is voor Nederland. Dat goldt natuurlijk ook voor Erasmus, die zichzelf eerder als Europeaan dan als Nederlander beschouwde. Eigenlijk is dat een mooie definitie van de functie van de intellectuele kosmopoliet. Hij maakt een klein land iets groter, omdat hij er een maatje te groot voor is.

Advertenties

Read Full Post »

hedgehogfoxEen mooi stuk van Ian Buruma, afgelopen donderdag in het NRC. De nederlands-Amerikaanse intellectueel betoogde in zijn artikel met de titel ‘Geloof geeft de morele kracht bij het trotseren van dictaturen’ dat geloof (en daaronder schaarde hij ook seculiere vormen van geloof, zoals het communisme) mensen beter in staat stelt om zich te verzetten tegen onderdrukking, dan dat seculiere liberalen dat kunnen.

‘Liberalen zijn het hardst nodig wanneer er compromissen moeten worden gesloten; maar tegenover grof geweld heb je niet zoveel aan hen. In zulke omstandigheden nemen visionairen, romantici en gelovigen, door hun overtuiging gedreven, risico’s die de meesten van ons niet aandurven’

Prachtig geschreven en helemaal mee eens. Toch betekent dit artikel een interessante wending in zijn gedachtegoed sinds hij samen met Avishai Marghalit het boek Occidentalism. The west in the eyes of its enemies schreef. In dat boek definiëren de schrijvers een bepaalde stroming binnen het denken die zij occidentalisme noemden. Occidentalisme zou je kunnen omschrijven als een karikatuur van de Westerse moderniteit. Het is de idee dat de westerse, moderne manier van leven, met zijn kapitalisme, zijn grote industriële steden, zijn seksuele losbandigheid, zijn materialisme, oppervlakkigheid en decadentie, in essentie verwerpelijk is. Het is de ideologie van de Duitse romantici, van de Japanse nationalisten, de nationaal-socialisten en de moderne fundamentalistische jihadisten dat dit beeld van de occident, die ze gelijk stellen met de gehele westerse wereld, vernietigd moet worden.

Een spannende analyse van hoe ideeën een wereldbeeld kunnen perverteren. Buruma en Margalit leggen haarfijn een vinger op het gevaar van het hebben van een gesloten wereldbeeld, op de wijze waarop occidentalistische vooroordelen zo ontmenselijkend kunnen werken, dat men in staat is tot de meest gruwelijke vormen van geweld.

Ondanks de redelijkheid van dit boek heeft me een aantal dingen toch nooit helemaal lekker gezeten. (meer…)

Read Full Post »