Mobiliteit in afwachting van de waterstofeconomie
dinsdag 8 april 2008 door redactie
Regelmatig maakt Waterlog plaats voor gastschrijvers. Deze keer voor Paul Jansen die de discussie over rekeningrijden aanwakkert, op zoek naar een sneller inzetbaar en effectief alternatief.
Als Nederland ergens gebrek aan heeft is het aan gezond verstand. Gewoon, nuchter nadenken. Dat geldt voor onderwijs, voor integratie. Maar vooral voor het onderwerp mobiliteit. Als samenvatting van een breed terrein van problemen: de eindigheid van fossiele brandstoffen, CO2-uitstoot, files, fijnstof.
Waar het om gaat zolang er geen waterstofeconomie is, is dat we minder gebruik maken van vervoer over de weg, liefst op korte termijn. En waar zoekt de politiek nu de oplossing? In rekeningrijden via een complex ICT-project dat bij voorbaat tot mislukken gedoemd is. Onderzoek heeft immers laten zien dat wat grotere ICT projecten (belastingdienst, politie) mislukt zijn. En mocht zo’n project ooit slagen, dan zal dat niet voor 2025 zijn. Maar voor de politici, merendeels met een alfa-opleiding, zijn de ICT’ers de moderne medicijnmannen. De lobby’s uit het bedrijfsleven laten zich gelden en hebben kennelijk grote invloed.
Laten we eens ons gewone gezonde verstand gebruiken: als iedere kilometer met de auto duur is, dan zal de auto minder worden gebruikt. Dus laten we alle kosten van wegtransport variabel maken. Dat kunnen we bereiken door BPM (aanschafbelasting) en wegenbelasting geheel onder te brengen in de brandstofprijs. Die zal dan 50 à 75 cent stijgen. Een paar aspecten:
Kosten
De inningskosten zijn nul, zowel initieel als structureel. Het enige wat gebeurt is een verhoging van de bestaande belasting op brandstoffen. Bij rekeningrijden worden de initiële kosten begroot op 3 miljard, de jaarlijkse kosten 1 miljard. De autobezitters hoeven geen dure kastjes te kopen. En bovendien vervallen de inningskosten van wegenbelasting en BPM. Die miljarden zijn makkelijk verdiend.
Effecten
De prijsverhoging is fors. Maar voor de gemiddelde gebruiker valt hij weg tegenover het verdwijnen van BPM en wegenbelasting.
Vergelijkbare verhogingen zullen trouwens ook autonoom optreden bij de onvermijdelijk dalende productie van fossiele brandstoffen tegenover een stijgende vraag. We nemen er nu alleen een voorschot op met zeer nuttige effecten. De prijsstijging van de variabele kosten moet ook fors zijn om het beoogde effect te bereiken, kleine verhogingen resulteren niet in ander gedrag. Een forse verhoging, die bij ieder bezoek aan de pomp wordt gevoeld leidt wel tot een eerdere keuze voor de fiets, carpoolen of openbaar vervoer. De ritprijzen voor auto en trein worden zo ook beter vergelijkbaar. Nu valt een vergelijking vaak in het nadeel uit van openbaar vervoer, omdat de vaste kosten van de auto daarin niet worden meegenomen.
De effecten zijn grover dan bij rekeningrijden. Maar we zijn er bij gebaat dat ook in Friesland minder CO2 en fijnstof wordt uitgestoten, dat in het gehele land minder brandstoffen zullen worden verbruikt. En op het verminderen van files zal er natuurlijk ook een positief effect zijn.
Economie
Voor de economie zullen er ook forse gevolgen zijn. Wegtransport wordt duurder. Maar dat transport is nu goedkoop, zo goedkoop dat het loont om bronwater en varkens door heel Europa te vervoeren. Duurder transport is dus geen ramp maar een stimulans om nutteloos en schadelijk transport te staken, om eerder regionale producten te gebruiken.
Europees
Voert alleen Nederland deze innovatie in, dan is dat natuurlijk concurrentievervalsend in Europa. Nadelig voor de pomphouders langs de grens, voor transporteurs (idem), voordelig voor trein en scheepvaart, voordelig voor lokale producenten. Maar ook rekeningrijden heeft dergelijke gevolgen. Wat je ook doet, bij voorkeur moet het Europa breed worden ingevoerd. Waarmee ook de schaalvergroting van de opbrengsten niet te versmaden is.
Op te lossen
De teruggave van de BPM op bestaande auto’s kan over een paar jaar worden uitgesmeerd. De berekening ervan gebeurt alsof die auto naar het buitenland is geëxporteerd. Dat is een bestaande regeling die alleen op wat grotere schaal moet worden uitgevoerd.
Pomphouders langs de grenzen kunnen worden gecompenseerd op grond van opbrengsten uit voorgaande jaren. Een kleine toeslag op de brandstofprijs zal daarvoor voldoende zijn.
Tot slot
Uiteindelijk zal ooit, als alle technische, ICT en morele aspecten (privacy) zijn opgelost, rekeningrijden de mooiste oplossing zijn. Rekeningrijden via een GPS-systeem biedt mogelijkheden tot heffingen die afhangen van tijd en plaats. Variabilisering niet. Maar met variabilisering kunnen we al in 2009 beginnen, waarschijnlijk dus 10 jaar eerder. Dat geeft een geweldige winst. Laten we dus nu beginnen en niet luisteren naar de lobby’s. Tenzij het een lobby voor het gezonde verstand betreft.
L.S.,
Tsss. Duidelijk geval van een overmaat aan gezond verstand. (Ook wel bekend als het Verdonk syndroom.)
Rekeningrijden gaat niet over CO2, en maar in beperkte mate over fijnstof. Het gaat bijna in z’n geheel over het voorkomen van files en andere opstoppingen. Als gevolg daarvan heeft het geen zin om autorijden in het algemeen duurder te maken, maar kan het doel alleen (handig) bereikt worden duur autorijden alleen op die plaatsen en die tijden duurder te maken waarop men normaliter in de file staat.
(En ja, dit kan ik ook wel op een preciezere, academisch verantwoorde manier opschrijven, maar de los-uit-de-pols versie van het verhaal lijkt me voorlopig voldoende.)
juist.
En dat nog los van de enorme inflatie die brandstofprijsverhoging altijd met zich meebrengt:
- Transportkosten worden gewoon doorberekend in de prijzen,
- Daarna verhogen alle managers op slag hun salaris, daarna gaan de vakbonden ook onmiddellijk hoger loon eisen…
Hoge brandstofprijzen werkt op die manier al jaren niet erg goed als milieu-stimulans.
L.S.,
Bij wijze van context, een artikel uit de New York Times van gisteren over congestion pricing in New York, en waarom het weer niet doorgaat, en een editorial van vandaag over het zelfde onderwerp. Zucht.
Inderdaad, als Nederland ergens gebrek aan heeft is het aan gezond verstand… gewoon, nuchter nadenken.
Hoe kan het toch dat moderne medicijnmannen en lobby’s uit het bedrijfsleven zo’n grote invloed hebben?
Volgens nuchtere nadenker Paul Jansen komt dat door de alfa-opleiding van onze machthebbers.
Bernhard Bang mist zulk gezond verstand (vraag maar aan Gerard) en denkt dat ze juist heel berekenend zijn. En corrupt.
Bernhard Bang denkt dat een ieder krijgt wat-ie slikt… fast or slow.
L.S.,
[ironie]
@Benrhard Bang: Ja, je hebt gelijk! dat ik dat eerder niet inzag! Het is allemaal een complot! Eerst Kennedy, toen 9/11, en nu rekeningrijden! De new world order komt eraan!
[/ironie]
Om te beginnen is incompetentie voor onze machthebbers al veel plausibeler dan kwade wil, maar allebei gaan voorbij aan het feit dat rekeningrijden au fond gewoon een zinnig idee is.
Natuurlijk is rekeningrijden uiteindelijk de beste oplossing. Maar voordat die bereikt is zijn we minstens tien jaar verder. Tien verloren jaren. Dan maar liever eerst tien jaar een grove oplossing die zeker de goede kant uitwerkt dan niets doen.
En wat in New York (nog) niet lukt werkt in Londen al met groot succes!
Ik zou graag echte argumenten horen waarom de totale omslag van de vervoerskosten in de variabele kosten niet zou werken. Natrrulijk wordt transport duurder, maar het is nu onverantwoordelijk goedkoop. Specieboontjes uit afrika, wijn uit Chili, bronwater uit Frankrijk. Ik bedoel maar….
En is het niet wat goedkoop om gezond verstand op een hoop te gooien met Rita Verdonk?
Paul Jansen
Mijn gelijk komt met grote stappen aangestormd. Het fileprobleem lost zich vanzelf op. En nog sneller als de autokosten worden gevariabiliseerd in de brandstofprijzen. Rekeningrijden is kostbare, overbodige onzin waar alleen industrieën beter van worden.
Een paar feiten uit de kranten van de laatste weken, in vrij willekeurige volgorde:
1. Door de gestegen brandstofprijzen stijgt het forensenverkeer per openbaar vervoer in de grote steden in de USA met 16%, het openbaar vervoer kan de toevloed niet aan. Maar ook op de langere afstanden geldt hetzelfde: Amtrak is overbelast.
2. Vrijwel iedere dag wordt een nieuw hoogtepunt bereikt in de olieprijs. Dat staat nu op $ 145, veel deskundigen verwachten nog dit jaar $ 200. Opvallend is het feit dat voor het eerst de prijzen ook in de zomer van het Noordelijk halfrond blijven stijgen, een periode waarin voorheen de prijzen daalden wegens het verminderde gebruik.
3. De verkoop van Pick-up trucks, Hummers en andere grote auto’s is gedaald met 36% t.o.v. vorig jaar. De koers van General Motors, met voornamelijk grotere auto’s in het assortiment daalt op één dag met 20%.
4. Onderzoek in Nederland, lopend tot 2005, toont aan dat 40% van het wegverkeer recreatief is. Uitjes, familiebezoekjes etc. Een groot deel van het zakelijke transport is ook nutteloos (Frans mineraalwater, varkens naar Italië als hammen weer terug etc.). In totaal is dus meer dan 50% van het wegtransport zakelijk gezien nutteloos.
5. De autoverkopen in Nederland zijn gedaald met 8%.
6. De periode van goedkope brandstoffen (en dus transport) is definitief voorbij. Steden in de USA vertonen tekenen van implosie. Verhuizen van de suburbs naar de binnensteden, dichterbij de werkplek. Leegstand in de buitenwijken. Grote zorgen over het voortbestaan van dorpen en steden op het uitgebreide platteland.
7. Honderden vluchten worden in de USA geschrapt, kleinere luchtvaartmaatschappijen gaan bij bosjes failliet, regionale luchthavens sluiten wegens gebrek aan activiteit.
8. In Nederlandse werkgeverskringen gaan voorstellen rond voor verhuispremies voor werknemers die dichter bij hun werk gaan wonen.
9. De Energieraad verwacht een energiecrisis binnen vijf a tien jaar.
10. Elektrische auto’s bieden schijnbaar een oplossing, valse schijn als de energiebalans wordt opgemaakt vanaf de energie die de elektrische centrale verbruikt tot en met de geleverde voortbewegingenergie, inclusief de energie en grondstoffen die nodig zijn voor de accu’s etc.
11. De vrijkomende voorraden fossiele brandstoffen onder de smeltende ijskappen kunnen slechts een tijdelijke korte adempauze bieden.
12. Een stijgende olieprijs stimuleert de exploratie van mogelijk winbare fossiele brandstoffen tot het punt waarbij de prijs geen rol meer speelt maar de winning domweg meer energie kost dan het oplevert. Om die reden zijn bewezen olie en gasvoorraden toch niet-winbaar.
Ik nodig het Waterland forum uit om deze punten mee te nemen in een visie op de maatschappij over vijf a tien jaar. En daarin mee te nemen:
• De digitale globalisering zal doorgaan, de materiële globalisering zal echter worden omgebogen in regionalisering in een mate en snelheid die afhangt van de stijging van de transportkosten. Welke effecten zal dat hebben op omvang en karakter van werkgelegenheid in Nederland, in Europa?
• Welke verhoudingen tussen staten onderling, tussen groepen en tussen individuen zullen ontstaan bij schaarste van energie en verschuivingen in eigendom?
• Keert het vijftigerjarenbeeld weer terug? Een kachel alleen in de woonkamer, ijsbloemen op de ruiten van de slaapkamers? Vlees eens per twee dagen? Vakantie op de fiets? Schaarse straatverlichting? Autobezit is kostbare luxe?
• Het file probleem wordt vanzelf opgelost (fijnstof ook), de energiecrisis is er op hetzelfde moment dat Eurlings de tienbaansweg tussen Amsterdam en Utrecht opent.
Paul Jansen,
Terborg, 4 juli 2008