De Fitna van de heer Wilders was mijlenver binnen de wet. Er werden (net) geen heilige religieuze symbolen aangetast. Het was een aaneenschakeling van bekende feiten over de radicale politieke Islam. Met zo weinig commentaar erbij dat sommige fundamentalisten elders in de wereld er een oproep tot de Jihad inzagen. Wilders had blijkbaar keurig weergegeven wat hun bedoelingen waren. Ze kregen een koekje van eigen deeg gepresenteerd. En ze aten het smakelijk op.
Niet zo lang geleden pleitte Wilders samen met Hirsi Ali voor een Jihad tegen de Islam, in plaats van namens de Islam. Ook dat was een koekje van eigen deeg.
En dan is er de inhoud van de film. De gewelddadige liefde voor een Heilig Boek. Is dat het? En meer niet? Eind jaren zeventig had je een zelfde soort discussie over links. Stalin, Mao, Pol Pot, de Bader Meinhof groep of de Brigato Rosso: is dit waar je voor staat als je links bent? Flink wat krakers in die tijd riepen: ‘deze rechtsstaat is de onze niet’. Toen was het links die vooral een koekje van eigen deeg gepresenteerd kreeg.
Het is de meeste linkse revolutionairen van weleer voor de wind gegaan. Velen hebben nu goede banen en zijn lid van de PvdA of Groen Links geworden. Anderen hebben de politiek verlaten en zijn boeken gaan schrijven of documentaires gaan maken. Ze hebben hun jeugdzonden van zich afgegooid.
Je kunt tegenwoordig vrij makkelijk links zijn zonder een linkse fundamentalist te zijn. Net zoals je tegenwoordig ook links kunt zijn zonder deel uit te maken van ‘de linkse kerk’. Dstijds riep Bolkestein voor iedereen die het horen wilden:: ‘dit -Stalin of Mao – is wat er van komt als je links bent’. En nu roept Wilders iets gelijksoortigs over de Islam.
Net zoals velen ter linkerzijde van het politieke spectrum weinig moesten hebben van de krakers die destijds riepen dat deze rechtsstaat de hunne niet was, zo moeten vele Islamieten weinig hebben van hetgeen fundamentalisten van de Koran maken. En net zoals links destijds moest uitleggen waarom het lezen van Marx niet automatisch tot Stalin of Pol Pot leidt, zo zullen Islamieten aannemelijk moeten maken dat wat de Auteur van de Koran werkelijk bedoelt nogal verschilt van hetgeen Hij soms letterlijk in dat Boek zegt. Of dat lukt zonder van je geloof af te vallen, kan je van te voren niet weten. Dat risico loop je als je de dingen die je lief zijn aan een volgende generatie wilt doorgeven.
En nu wordt uitgerekend Wilders degene die het debat met de moslims wil aangaan. Hij gaf na de film althans te kennen dat hij dat van plan was. Frits Abrahams zei het mooi in de NRC afgelopen vrijdag: “vergelijk het met uw buurman die jarenlang zijn rotzooi over uw muurtje heeft gekieperd en opeens poeslief vraagt: ‘mag ik u een kopje thee aanbieden in mijn achtertuin?’” Maar toch. Was het niet de havik Reagan die door zijn onderhandelingen met vredesduif Gorbachov de val van de muur inluidde?
Inderdaad, dit gaat helemaal niet over de Koran of de Islam of Moslims of welk geloof dan ook. Dit gaat over armoede, over de arme drommels in onze volkswijken die al tientallen jaren door links in de steek worden gelaten. Omdat die ‘linkse’ politici zo druk zijn met hun bestuurlijke loopbaantjes. Fitna is Wilders’ manier om dank-je-wel te zeggen. Hij stapt alleen maar in het gat dat links heeft laten vallen. In plaats van naar Wilders te kijken, zou links eens naar zichzelf moeten kijken, eens wat aan zelfkritiek moeten doen. Ga eens luisteren naar de mensen wiens ouders en kinderen op straat worden lastiggevallen, wiens koopkracht is gehalveerd, die doofgeluld zijn door mensen die beweren dat de inflatie in dit land slechts 2% bedraagt maar niettemin op de voedselbank zijn aangewezen, die de zoontjes van de buren op dure scooters of in glimmende Duitse auto’s zien voorrijden, die te dikke agenten een straatje om zien lopen, die hun beloofde nieuwbouwwoning aan hun neus voorbij zien gaan, en die de lijsttrekker in een regering zien zitten met de gluiperd waarmee hij beloofde dat nooit te zullen doen, en die nog zijn gristenvriendjes van de Veluwe mee mocht nemen ook. Is het vreemd dat de arme onderklasse van Nederland des duivels is? Ga eens doen wat je zegt, ga eens ‘opkomen voor de zwakkeren’, in plaats van in je pomo-interieur op onze kosten pseudo-cultuurfilosofische lulverhalen op te gaan zitten dissen, stelletje kleinburgers.
@Bang
1. Het een sluit het ander niet uit: én proberen Wilders de wind uit de zeilen te nemen én zelfkritiek. De noodzaak van het laatste concentreer je m.i. eenzijdig op ‘links’.
2. Je posting laat de interpretatie toe dat Wilders een politieke opportunist is, die een gat in de politieke markt zag en erin sprong.
3. en/en: waarom moet het of/of zijn, of een sociaal-economische verklaring of een culturele? Het een sluit het ander niet uit, 2x.
PS: beetje opgelucht?
De havikkenvergelijking past m.i. slecht. Hoogstens naar binnen toe, d.w.z. als Wilders plots verzoenende bewegingen zou maken (dat zou groot nieuws zijn).
Dat zou een interesant kijkspel te zien geven voor mensen geïnteresseerd in de onderbuik. Zou zijn aanhang mak meebewegen met Wilders? Veel analyses verwijzen naar iets als ‘ressentiment’. Je zou denken dat, als zoiets bestaat, Wildersfans niet blij zijn en niet meebewegen.
Maar wil Wilders verzoenende bewegingen maken? De havikvergelijking past m.i. ook daarom slecht in dat beide kemphanen geen vrede willen. Ze zijn inderdaad in bepaalde opzichten elkaars spiegelbeeld, bepaald geen originele observatie. Zelf kunnen ze hun standpunten moeilijk verzachten. De pogingen tot ‘normalisatie’ zullen volhardend van buitenaf moeten komen. Ongeveer zoals in het omstreden WRR-advies over islamitisch activisme bepleit werd. Wij in Nederland met Wilders en aanhang en met onze islamitische radicalen. Wij als onderdeel van onze buitenlandse politiek. Anderen hebben hun schone taak. Waaronder het nadrukkelijker afstand nemen van de radicale islam en de schone taak van het bevorderen van de ijtihad.
Eén voor allen, allen voor één.
‘Fitna’ is te bestempelen als een ‘koekje van eigen deeg’, in de zin dat het uitbrengen daarvan neerkomt op een overwinning van de ‘vrijheid van meningsuiting’, met als resultaat een kakafonie van harde meningen, waar niemand meer regie over heeft. Verontrustend is dat echter niet, omdat het voeren van democratische regie niemand gegeven is. In tegenstelling tot toneelregie vereist democratische regie namelijk geen regisseur of leider. Het dienen van het ‘algemeen belang’ verdraagt dat nu eenmaal niet, omdat het niet persoons- of partijgebonden is. Daarentegen kan ‘democratische regie’ niet zonder leidend beginsel. Een motto, waarachter zich iedere volwassene (los van ras, geslacht, levensbeschouwelijke gezindte en /of politieke gezindheid) kan scharen, als deelnemer aan het maatschappelijk spel van geven en nemen.
Wat dat motto betreft spreekt mij het devies van Zwitserland, “Eén voor allen, allen voor één”, erg aan. Met “Eén voor allen” bedoel ik “eenheid van Haags beleid, ten behoeve van alle Nederlanders”, terwijl “allen voor één” betekent dat “wij-Nederlanders dat Haags eenheids-beleid met elkaar in praktijk brengen”, zonder dat iemand tekort wordt gedaan. Letterlijk noch figuurlijk.
Begrijpelijkerwijs zal voor de maatschappelijke vertaling van dit boven het partijpolitieke gehakketak uitstijgende motto, dus voor het invoeren van ‘democratische regie’, allereerst ons partijpolitieke bestel publiekelijk op de schop genomen moeten worden, middels een publieke discussie. Voor de realisatie daarvan is de publieke omroep de aangewezen instantie. Succes is daarbij verzekerd, er van uitgaande dat geen macht op aarde zo sterk is als een idee waarvoor de tijd rijp is.
@Wouter ter Heide:
vanuit PR-oogpunt raad ik, als ongevraagd communicatie-adviseur, de Drie Musketiers aan boven Zwitserland, dat lijdt onder een wat saai imago.
De Drie Musketiers verkopen je idee stukken beter. Wat echter misschien weer doet twijfelen of je idee op eigen benen succes kan bereiken.
Wat ik inderdaad betwijfel.
Bernhard: je hebt gelijk. We leven in een tijd waarin de middenklasse linkser is geworden en de arbeidsklasse rechtser. Arbeiders stemmen nu op Wilders en de middenklasse op de SP. Ook vrijzinnig links zal vooral de middenklasse aanspreken. Vrijzinnig links zegt weinig tot niets over het onbehagen over de komst van migranten, de angst voor het verlies van werk, het aangewezen raken op een uitkering, de snelle verandering van de samenstelling van volkswijken.
Maar je spreekt wel erg snel van verraad. Er zijn er die zeggen dat alle oude instrumenten niet meer helpen. De oude vormen van sociale rechtvaardigheid werken niet meer. Om Ewald Engelen te citeren: “de sociale rechtvaardigheid van morgen bestaat uit een uitmuntend onderwijsbestel, een harde bestrijding van kartels van professionals op de arbeidsmarkt en grensoverschrijdende mobiliteitsrechten voor iedereen.” Als dat zo is, kan je de onderklasse die je in je commentaar beschrijft inderdaad vergeten. Want alle maatregelen die Ewald noemt zijn goed voor de middenklassen, maar niet goed voor degenen die daaronder zitten en nog middenklasse moeten worden.
In de NRC stond laatst een mooi stuk waarin de situatie in Nederland als volgt wordt geresumeerd; “De Nederlandse samenleving is in enkele decennia in bijna alle opzichten veranderd: de bevolkingssamenstelling, de leeftijdsopbouw, de aard van de werkgelegenheid, de inkomensverdeling en de houding tegenover vreemdelingen. Populistische bewegingen steken de kop op en de politieke inspanningen voor emancipatie hebben mogelijk hun langste tijd gehad.”
Is dat niet een betere analyse dan iedereen wild om je heen van verraad te betichten? Of denk je dat Wilders behalve de gevoelens van de onderklasse te vertolken ook de beste oplossing heeft?
L.S.,
Arbeidersklasse? Bestaat die nog? Waarom zijn die banen nog niet naar India geëxporteerd? Daar zou toch echt eens iemand iets aan moeten doen. In de tussentijd zou ik voorstellen dat we iedereen in Nederland tenminste aan een mooie middenklasse baan helpen, dan zijn we (blijkbaar) van een hoop problemen af.
Doen! Maar ze dan ook echt aan baan helpen, plus de vaardigheden die daarbij horen. Ik meen me te herinneren dat Dalrymple van ‘Life at the bottom’ sprak en het in dat kader over een onderklasse had. Zou dat beter met je ideeën stroken?
@martinned en pieter p.
Een kleine opmerking in jullie midden.
Ik proefde een enigszins geringschattende / ongeïnteres-seerde toon in martinned’s reactie ( “we iedereen in Nederland tenminste aan een mooie middenklasse baan helpen, dan zijn we (blijkbaar) van een hoop problemen af”) maar kan me vergissen.
Vanuit die beleving leek Pieter druk bezig bruggen te slaan ipv ruzie te zoeken, ‘tegen beter weten in’.
Dit lijkt misschien onbelangrijk maar “zoals Margalit al schreef”, een overheid kan sociale zekerheid verschaffen op een wijze die voor betrokkenen vernederend is. De toon doet ertoe.
Zeker voor Pieter geldt: je belandt in klassieke dilemma voor links: jij wilt mensen kansen bieden (voorheen verheffen), voor hun bestwil en in het algemeen belang.
Hoe ga jij om met mensen die niet willen, die allleen onder drang/dwang willen? Dan heb je niet hun harten. Of met mensen die niet kunnen, door beperking (ik heb een broer met schizofrenie voor wie dat opgaat) of door hoe hun leven gelopen is (hersenbeschadiging door druggebruik), kortweg de “moeilijke gevallen”. Neem alleen al hoe lang het duurt om een dakloze te reïntegreren naar een enigszins geregeld leven. Is een “middenklasse-niveau” realistisch doel voor iedereen?
Mensen volledig verantwoordelijk houden voor hun situatie (de Dalrymple-optie) is onterecht, maar een verantwoordelijkheid houden ze. Mensen kunnen erg vast zitten in hun manier van doen en maximale hinderkracht ontwikkelen tegen aansporingen dit te veranderen. “Links moraliseren” (ala Tonkens, met de relatie als belangrijk instrument) is uit de taboesfeer. Maar makkelijkeris het r niet op geworden.
Ik moet het nog checken maar ik meen vrij zeker te weten dat Pels’ pleidooi voor vrijzinnigheid in de zin van stimuleren van ondernemingszin en uitblinken gepaard gaat met zorgen voor een goede verzorgingsstaat voor de ‘middelmatigen’ en alle anderen. Dat is misschien meteen ook de zwakke stee, zijn pleidooi is nog wat onuitgewerkt. Maar kort en goed, de oplossing kan ook bestaan uit een basisloon voor iedereen. Dan hoef je mensen niet tot het onmogelijke “op te voeden”.
Ik besef dat dit vaag is. Maar dat geldt misschien ook voor de opwekkende woorden van Pieter.
L.S.,
Au serieux: Als ik iets van onze cultuurpessimistische vriend Dalrymple zie, lees ik het wel altijd even. Vaak ben ik het niet met hem eens, maar hij kan het wel mooi vertellen.
Afgezien van het feit dat ik altijd spontaan jeuk krijg als ik dit soort neo-marxistisch jargon voorbij zie komen, was mijn punt dat het soort banen dat tegenwoordig bij de “arbeidersklasse” wordt geschoven dat label eigenlijk nauwelijks verdient. Steeds minder mensen werken in de industrie, terwijl de klassegrenzen binnen de dienstensector eigenlijk moeilijk (objectief) te trekken zijn.
Zoiets volgt ook uit de ideëen van Dalrymple. Zijn “life at the bottom” gaat bijna uitsluitend over chronisch werklozen. (Bij voorbeeld deze of deze.) Hun klasselidmaatschap wordt niet gedefinieerd door hun beroep, maar door de afwezigheid van een beroep.
Het lijkt me dan ook niet onredelijk om voor deze mensen op te komen door het creëren van “een uitmuntend onderwijsbestel, een harde bestrijding van kartels van professionals op de arbeidsmarkt en grensoverschrijdende mobiliteitsrechten voor iedereen.” Op die manier open je immers de weg naar een baan, en voorkom je dat de problemen van generatie op generatie doorgegeven worden.
Daar komt nog bij, en nu zet ik even mijn cynische economenhoed op, dat de hervormingen die in de laatste 30 jaar zijn doorgevoerd geen Pareto verbeteringen zijn geweest. Dat lag ook nooit in de lijn der verwachtingen. Gelukkig heeft de econoom ook nog een zwakker criterium dan dat van Pareto: Terwijl Pareto efficiëntie vereist dat de “verliezers” volledig worden gecompenseerd, vereist het criterium van Kaldor-Hicks alleen maar dat een dergelijke compensatie mogelijk is. De daadwerkelijke uitkomst ligt in het midden: de door de hervormingen gegenereerde welvaartsverbeteringen zijn maar ten dele gebruikt om de verliezers af te kopen. Misschien is de oplossing dan ook wel om nog wat genereuzer de beurs te trekken, voordat het te laat is.
Meneer Pekelharing maakt de vergelijking tussen extreem links en de fundamentalistische islam. Fitna is gericht tegen deze laatste. Waren er in de jaren ‘70 ook ‘fitna’s’ maar dan t.o.v. extreem links en hoe was de receptie van deze subversieve kunstwerken? Het zou interessant zijn om dat te bekijken denk ik.
De equatie resulteert namelijk mijns inziens in een wat te simpel beeld waarin de moslims hetzelfde pad als de teloorgang van extreem links, eenzelfde voortschrijdende seculiere modernisering zouden of moeten doormaken als ‘wij’. Het beeld van een aanstaande Verlichting van de moslims, wat zo vaak opgeroepen wordt onder andere door Hirshi Ali, doet geen recht aan de specifieke complexiteit van de relatie tussen Islam en moderniteit. (Michiel Leezenberg’s werk revisionistische, tegendraadse visies op dit gebied worden om deze reden regelmatig, bijv. door Machteld Allan of Mat Herben aangevallen, zij het met weinig inhoudelijk succes imho).
Voor de rest blijft het natuurlijk ‘un des plus grand plaisirs’ om uw gedachten te lezen, in tegenstelling tot veel van de reacties van de bittere reaguurders.
@ Pekelharing
Dank voor je bijval en ik heb begrip voor je neiging tot nuancering. Inderdaad, het luchtte mij op om eens een ander geluid te laten horen, om mijn gevoel van medeleven met de slachtoffers van het cultuurrelativisme te kunnen uiten. Maar ik sprak niet voor niks van verraad. Lees het laffe en leugenachtige commentaar van Dijsselbloem op de PvdA site en kom dan hier weer eens vertellen of je mijn beschuldiging van verraad deelt of niet. De lafbekken!
L.S.,
@Bernhard Bang: Heb je misschien een link voor de opmerkingen van Dijsselbloem? Ik kan het namelijk niet vinden. (Behalve de prachtig Orwelliaanse opmerking “Regels werken niet beperkend, maar juist bevrijdend.”)
Gerard: veranwoordelijkheid is geen nulsompspel: we kunnen mensen verantwoordelijk houden voor wat ze doen en ons collectief verantwoordelijk maken voor het karakter van de sociale omgeving waarin ze handelen. Er is dus helemaal geen klassiek dilemma, er zijn alleen domme en minder domme manieren om met de kwestie van sociale verantwoordelijkheid om te gaan. Een voorbeeld: je kunt de criminineel ten volle verantwoordelijk houden voor z’n gedrag en tegelijk voor meer blauw op straat pleiten (of voor beter onderwijs, minder zwarte scholen en ga zo maar door).
En je hebt volkomen gelijk wat Dick Pels’ pleidooi voor vrijzinnigheid betreft. Mijn excuses. Gewoon dom dat ik daar niet aan gedacht had. Er wordt door Dick wel degelijk uitvoerig aandacht aan arbeidsverhoudingen en dat soort zaken geschonken. Ik heb me door dat middenklasse-woordje ‘vrijzinnig’ laten meeslepen in een oordeel dat geheel bezijden de waarheid is.
Bernhard: sorry voor m’n gehakketak, maar het gaat niet om slachtoffers van cultuurrelativisme. Dat is volgens mij een verkeerde diagnose. Het gaat om globalisering, migratie, het van kleur verschieten van oude volkswijken, de ontdekking dat de onde instrumenten om iets aan achterstanden te doen niet helpen enzovoort. Alleen Paul Cliteur en de zijnen zien vanwege de cultuurrelativistische balk in hun ogen dat soort splinters in de samenleving niet. Wat me steeds weer opvalt is dat het woord ‘cultuurrelativisme’ tegenwoordig vooral door lieden wordt gebezigd voor wie het er niet hard genoeg in de samenleving aan toe gaat en die overal dreiging en terreur zien. Nogal wiedes dat de ‘relativist’ je vijand wordt en je het gevoel krijgt dat de samenleving aan ‘cultuurrelativisme’ ten onder zal gaan. ‘Relativist’ is gewoon een woord dat Cliteur en de zijnen nodig hebben om duidelijk te maken hoe bedreigd ze zich voelen en hoe wanhopig ze worden dat anderen vanwege het ‘relativisme’ die dreiging niet zien. Let maar op. Zodra in een betoog op een denigrerende manier het woorde ‘relativisme’ valt, kan je er vergif op nemen dat er voor ‘harde’, ‘onverbiddelijke’ maatregelen wordt gepleit en veranwoordelijkheid honderd procent een nulsomspel voor het individu wordt -ongeveer zoals bij die Amerikaanse kolonel uit American Beauty. Gek, maar ik moet bij dat gescheld op relativisme altijd aan onze Amerikaase kolonel in de dop Henk Kamp denken. Of aan Rita natuurlijk, van wie er seksisitsch genoeg, steeds manlijkere spotprenten verschijnen.
Oh ja, ik heb wat Rita betreft een definitie van zowel links als rechtspopulisme. Beide soorten populisten zijn halve democraten: ze kijken alleen naar democratische machtsvorming, niet naar hoe je die macht democratisch (langs constitutionele weg) controleert. Van bescherming van minderheden tegen meerderheden heeft een populist misschien wel ooit gehoord, maar dat is zijn of haar eerste probleem niet. Populisten willen de authentieke stem van het gewone volk laten spreken. Ze zijn er van overtuigd dat die door de verdeel- en heerspolitiek van bovenaf verstikt wordt. De scrhijver Milan Kundera schreef ooit dat romantici altijd denken dat het werkelijke leven elders is. Precies zo denken populisten altijd dat het werkelijke democratische leven elders is. Ze willen echte democratie, niet dat democratische gemodder van alledag. ‘Echte democratie’ lijkt hoegenaamd niet op de democratie die we nu hebben. En in die echte democratie zullen we eindelijk allemaal doen wat de meerderheid wil.
Nu ik toch aan het namen noemen ben, de filosoof Marcuse was ook zo iemand die ‘echte democratie’ wilde. Dan zouden we pas werkelijk tolerant worden, terwijl de tolerantie van nu slechts schijntolerantie is: ‘repressieve tolerantie’ noemde hij dat, bedacht door de heersende klasse om die daar beneden in het gareel te houden. Precies zo is de huidige vorm van democratie volgens de populist eigenlijk een vorm van ‘repressieve democratie’.
@Pieter:
Dank voor je reactie. We spreken toch over verschillende dingen. Jij kijkt als het ware van iets grotere afstand en bakent verantwoordelijkheden af: de crimineel verantwoordelijk voor zijn/haar gedrag, wij allen verantwoordelijk voor de inrichting van onze maatschappij (reclassering, nieuwe kansen).
Ik kijk op microniveau.
Martinned schreef m.i. wat wegwuivend over de “arbeidersklasse” als een prehistorisch relict, dat maar het beste snel opgeruimd kan naar India. En: “In de tussentijd zou ik voorstellen dat we iedereen in Nederland tenminste aan een mooie middenklasse baan helpen, dan zijn we (blijkbaar) van een hoop problemen af”. Dat klinkt als mensen naar een baan schoppen, dat klinkt als een Macher.
Jij las geen ondertoon in zijn posting en reageerde positief: “Doen! Maar ze dan ook echt aan baan helpen, plus de vaardigheden die daarbij horen”+ verwees naar Dalrymple.
Ik reageerde enigszins op de manier van tegenstanders van een rijke verzorgingsstaat: “hulp” maakt mensen maar afhankelijk, passief. De combinatie van onderklasse (Dalrymple) en het doenerige van Martinned leidt tot het socialistische dilemma van “de arbeidersklasse en het proletariaat willen emanciperen, verheffen desnoods ondanks zichzelf”, van “vals bewustzijn”-denken (wij weten wat u eigenlijk vindt maar ik neem u uw dwaling niet kwalijk, kameraad in spe)
Voor de onderklasse en i.h.a. leek me een middenklassebaan een onrealistisch ambitieniveau. Dit met het element van opleggen “tegen hun zin”. Ik moest ook denken aan Work First, wat goede kanten heeft maar ook onaangenaam kan worden opgelegd. Ook de Margalit-referentie wijst op de spanning tussen goede bedoelingen (bestaansminimum garanderen, bijv) en eeninvulling met averechts effecten (systeem van sociale zekerheid dat vernederend is ingericht voor degeen die erop een berioep doet).
Goed, dit is een ander onderwerp dan Fitna.
Groeten, Gerard
L.S.,
@Gerard: Ik weet niet of doenerig het woord was. (Trouwens, in de tussentijd een reactie van mij in limbo geplaatst, dus ik ga ervan uit dat die nog niet zichtbaar is.)
Mijn oorspronkelijke reactie was een beetje cynisch, en zeker niet zonder meer serieus. Ik werd gewoon wat allergisch van de neiging om de armeren als slachtoffers af te schilderen, waar zelfs investering in beter onderwijs niet mag baten. Ik dacht dat het idee dat mensen “het slachtoffer kunnen worden van het systeem” al een paar decennia was uitgestorven, vandaar mijn verassing.
De heel korte analyse van populisme is dus een misvatting aan de kant van de politicus, opzettelijk of niet, dat het zijn/haar taak is om te luisteren naar wat 50%+1 van de bevolking wil, en een misvatting aan de kant van (een deel van) de bevolking dat dat klopt, en dat het soort onzin dat verkocht wordt zinnig is. (Als je een pessimist bent noem je dat “onderklasse”, en als je wat optimistischer bent ingesteld, zoals ik, noem je dat rational ignorance.)
@Martinned
Snel gekeken bij de wikipedia-rational ignorance.
Er is verschil tussen een ondernemer die uit twee mogelijke uitvoerders kiest en een bestuurder
De ondernemer kan doen wat hij wil, de afgewezen uitvoerder heeft te slikken.
De politicus heeft eigen verantwoordelijkheid voor zijn keuzes, dus kan zeker volgens rational ignorance-heuristiek opereren.
Maar, anders dan de ondernemer, moet hij met “de kiezers” rekening houden. Ze kunnen, met meer (on)recht dan een uitvoerder, stennis schoppen.
De politicus vertegenwóórdigt een deel van de bevolking. Zijn macht is afgeleid.
(misschien vertegenwoordigt de politicus in bepaalde opzichten ook nog de denkbeeldige ‘natie’, maar dat is misschien een te zware last om de schouders (wanneer gebruikt om politici moreel te bewerken zich ‘beschaafd’ te gedragen))
Je belandt in een elite – massathematiek. In discussies over de kenmerken van een goede leider. Bijv. zoals Pekelharing vorige week Obama prees om zijn poging bruggen te slaan, d.w.z. het electoraat voorgaan, durven (in het begin) onwelgevallige boodschappen te brengen.
Ook kleeft er aan ‘rational ignorance’ m.i. het risico van een technocratische opstelling. Je helpt bijv. ‘onderklasse’-mensen niet door hun meningen en wensen geen gehoor te geven en ze, vanuit je expertise, te commanderen/overrulen. Net zomin als met het andere uiterste natuurlijk (in de markt heet dat ‘consumentisme’, klant is altijd koning, als hij bagger wil, laat het hem kopen).
L.S.,
@Gerard: Ter aanvulling op de wiki-uitleg: Rational ignorance betekent dat in veel omstandigheden, waaronder voor de meeste mensen politiek, het niet efficiënt is om alle kennis te verzamelen. In de gaten houden wat politici aan het doen zijn, en of ze gelijk hebben, kost tijd en geld, en in vergelijking met de beperkte invloed van elke individuele kiezer is dat het vaak niet waard. (Tenzij je er natuurlijk op een andere manier plezier aan beleeft.)
Uitgebreidere besprekingen van het concept, inclusief empirisch onderzoek, komt onder andere van Volokh Conspiracy blogger Ilya Somin. (Papers zoals deze, deze en deze.)
De vraag is wat hiervan de conclusie moet zijn. Bij Burke zie je dat hij benadrukt dat kiezers zouden moeten kiezen op basis van vertrouwen, in plaats van specifieke keuzes die je vindt dat gemaakt zouden moeten worden. Bij Mill zie je suggestie, overigens ook op andere gronden, dat sommige kiezers meer stemmen zouden moeten krijgen dan andere. Etc.
Wat mij betreft ligt de oplossing in een combinatie van vertrouwensstemmen en genoeg aandacht voor de andere twee poten van onze samenleving: rechtsstaat (rule of law) en vrijheid (burgerlijke vrijheden). Op die manier voorkom je niet dat populisten soms gevaarlijk veel macht krijgen, maar beperk je wel de schade die ze kunnen aanrichten.
@ Pekelharing
Veel woorden om te zeggen dat je nog niet op de PvdA site hebt durven kijken… ik herhaal: verraders zijn het.
@ Martinned: dank, je bent beter thuis in het onderwerp dan ik.
Inmiddels zijn de postings m.i. nogal afgedwaald van de portee van Pieter’s posting. Die was volgens mij:
1. Wilders spiegelt de radicalinkski’s aan de andere kant, ze zijn dol op elkaar want verlenen elkaars overtuigingen overtuigingskracht: zie je wel dat het heel erg gesteld is.
2. Beide extreme posities ontkennen de mogelijkheid van matiging. Er zijn geen tussensmaken en eenmaal een radicaal, altijd een radicaal. Dit ondanks empirische voorbeelden die dit logenstraffen.
3. Opwerpen van de vraag: hoe kansrijk is een debat van Wilders met Nederlandse moslims.
Bernard Bang reageerde met het onderwerp verleggen: Wilders is de stinkende wond die links heeft laten ontstaan, door de ‘zwakkeren’ in de steek te laten, in de oude wijken waar ze de minkanten van de integratie op hun bordje kregen.
Pieter reageert (1) de situatie is zodanig anders, dat oude linkse recepten niet helpen – maar de morele inzet kan hetzelfde zijn (2) hoe ziet Bang de oplossing eigenlijk, vindt hij Wilders ook de oplossing?
[B.Bang duikt m.i. voor die vraag. Hij uit een "gevoel van medeleven met de slachtoffers van het cultuurrelativisme". Daarmee combineert hij een gevoelsuiting met een discutabele framing van het probleem: (a) 'cultuurrelativisme' is de grote oorzaak en (b) extrapolatie van een eerdere posting: dat cultuurrelativisme komt kennelijk van links. Mij staat bij, louter van de nieuwsberichten bij het verschijnen van rapporten de laatste jaren dat die schets lang en breed weerlegd is, en de status van een rechtse mythe heeft, van de soort van 'het gat in de hand van links'
Verder legt Bang de vraag weer neer bij Pekelharing. Die moet eerst het "laffe en leugenachtige" - Wilders maakt school - commentaar van Dijsselbloem lezen. In een overbekende voorstelling van zaken stelt de rechtsere gesprekspartner zichzelf voor als realist en vertegenwoordiger van het gezonde verstand, die het haast niet nodig vindt het eigen standpunt te beargumenteren. It goes without saying. Links zijn de luchtfietsers Verraad. Lafbekken]
Jijzelf kreeg acute jeuk bij Pieter’s idee van het “helpen” van de groep laagopgeleide mensen in mindere wijken, zoals geopperd in zijn laatste posting.
De discussie is (interessant) verlegd naar een over populisme en de kracht en zwakte van de vertegenwoordigende democratie. Voor de helderheid (en om geinteresseerde derden die discussie niet te onthouden) zou het handig zijn daaraan een afzonderlijke posting te wijden.
De portee van de oorspronkelijke posting heeft weinig weerwerk of instemming gehad. Nu ja, ik ben het er wel mee eens, heb kanttekening gemaakt dat ik Wilders niet als verzoenende figuur naar moslims zie. Het relatief gelijk van Wilders is dat hij de schaduwzijden van de integratie luid en duidelijk op de agenda heeft gezet. In de speeches van de diverse fracties gisteren (laat ik precies zijn: ik heb alleen die van Hamer gelezen) zie ik het perspectief van Wilders/VVD terug: dat er problemen met integratie zijn wordt nadrukkelijk toegegeven en migranten worden uitdrukkelijk ook op hun plichten gewezen. Daarna pas het tegengas.
L.S.,
@Gerard: Ik had ook al de indruk dat we aan het afdwalen waren. Daarom had ik het hele “onderklasse”/Dalrymple aspect al grotendeels laten liggen. Populisme an sich vond ik nog wel binnen het onderwerp passen.
(Het voordeel van een rational ignorance benadering is namelijk dat je uit kunt leggen waarom mensen op iemand als Wilders stemmen zonder te zeggen dat ze gewoonweg dom zijn. Ze zijn minder geïnformeerd, en kiezen daarom voor argumenten die alleen op het eerste gezicht plausibel zijn.
Waarom zijn sommige kiezers minder geïnformeerd? Omdat voor hen de kosten van het verzamelen hoger zijn, o.a. omdat ze inderdaad minder intelligent zijn, of minder geld hebben, of minder tijd hebben, of omdat de voordelen van het geïnformeerd worden voor hen lager zijn, o.a. omdat ze er geen intrinsiek plezier aan beleven.
Op die manier kun je vanuit een economische public choice benadering een mooie analytische uitleg van het fenomeen geven. Maar zoals altijd is de economische analyse het begin van het verhaal, niet het einde.)
In het algemeen ben ik het wel met de oorspronkelijke post eens, met de kanttekening dat het verschil met Reagan/Gorbatschev is dat er niemand is die namens de moslims kan spreken. Wilders kan in principe namens het hele “eng rechtse” deel van de Nederlandse bevolking spreken, maar wie spreekt namens de moslims en/of namens de islamisten? Zolang hij geen gesprekspartner heeft, is het effect van zijn woorden dat veel moslims zich gekwetst voelen, zonder dat ze daar veel aan kunnen doen.
Geen gekke analyse, Martinned. Ik ben optimistischer dan jij over wie er namens de moslims kan spreken. Ik heb de indruk – meer dan een aan kranten, televisie en weekbladen ontleende indruk is het niet – dat tal van moslims staan te popelen om met Wilders of met andere vertegenwoordigers van (exstreem) rechts in debat te gaan. Ik geloof dat hun zelfvertrouwen dankzij Wilders eerder gegroied dan afgenomen is. Anderen wezen daar al een tijd geleden op, maar ik begin het me nu pas te realiseren. Ik denk dat dit mede door de houding van de Nederlandse regering komt, die zich nadrukkelijk van Wilders distancieerde en zich op een prudente ipv idolate wijze achter het beginsel van vrije meningsuitng opstelde.
Aan de andere kant, iedereen is nu wel erg wildersmoe.
L.S.,
@Pieter P: Inderdaad, die indruk heb ik ook, “tal van moslims staan te popelen om met Wilders (…) in debat te gaan”. Dat is nou net het probleem. Al die maatschappelijk midenveld-moslims spreken elk namens een heel klein stukje van de moslimgemeenschap in Nederland, en het is maar zeer de vraag of ze zelfs met z’n allen samen namens alle moslims kunnen spreken. Het is dus zeker wel mogelijk om een debat te voeren, maar aan de kant van de moslims spreekt dan iedereen eigenlijk alleen maar namens zichzelf. Vandaar het probleem.
In ander nieuws, vandaag komt er een nieuwe oplossing voor Wildersmoeheid: Trots Op Nederland! De beste opmerking komt alvast voor rekening van Bas Heijne in de NRC.Next vanmorgen: “De nieuwe geuzenbeweging Trots op Nederland van Rita Verdonk bestaat vooral uit mensen die de hele dag op Nederland lopen te kankeren”.
@Martinned:
Is iedereen inmiddels hersteld van zijn/haar Verdonk-sufgebonktheid dan??? Een verkeerd soort resistentie!
Wilders wil ik een zekere gemeende passie niet ontzeggen (hoezeer hij het begrip tart met nu weer dat gemiezer over wie liegt en wie niet). Maar Verdonk heeft zo’n verschrikkelijke hartelijkheid/’flirterigheid’ waarmee ze zich van onwelgevallige vragen probeert af te maken.
Ik heb al eens gememoreerd, misschien hier, op welk een tenenkrommende manier ze ooit een gesprek met Scheffer begon, over diens Land van Aankomst: “Een dik boek, zeker lang aan gewerkt. Persoonlijk ben ik meer iemand van: als ik een probleem zie, wil ik het óplossen”. Kortom, intellectuele als zakkenwassers.
Niet weer dat gezever. Hoorde vandaag in De Ochtenden een typering van Verdonk-, Wilders- en Rutte-stemmers. De bron bleef onduidelijk, maar PVV-ers komen percentagueel overmatig uit Venlo. Zou het zo simpel zijn? En verder was er een driedeling: laagst opgeleid -> PVV, middencategorie en oudere vrouw -> Ton, hoger opgeleid en rond 40 -> Rutte. Is dat rational ignorance??
‘Wat Wilders wil is angst zaaien. Gelukkig zijn Nederlanders nuchter. We laten ons niet uit elkaar drijven.’
W.g. Dijsselbloem, in zijn reactie namens de PvdA.
Dat waterloggers deze waanzinnige tekst niet meer kunnen vinden, komt doordat de PvdA zich er inmiddels ook voor is gaan schamen.
‘Uit elkaar drijven’… het is toch wat, voor een partij die zich door zijn bestuursgeilheid volledig bij z’n achterban en electopraat heeft laten wegdrijven. We wachten het af. Ik voorspel een slachting onder links.
En wat mijn eigen oordeel betreft (heb ik herhaaldelijk te kennen gegeven, maar ja, als je uitsluitend Waterlog leest mis je wel eens wat): Wilders is een rechtse klootzak die uit is op eigen politiek voordeel ten koste van degene wiens leed hij exploiteert en die straks ook door hem weer belazerd langs de kant van de weg worden achtergelaten. Maar hij is wel ONZE rechtse klootzak en ik laat hem door niemand een haar krenken zonder mijn stem te verheffen. Van mij mag hij de meest opportunistische en grootst mogelijke kletskoek verkopen. Als dat niet meer dan één voordeel zou hebben, dan tenminste dat de linkse kerk zichzelf in reactie op hem publiekelijk belachelijk maakt. Kom maar kom maar kom maar…
L.S.,
@Bernhard Bang: Dat was het? Dat was het citaat waar je je zo over opwond? Ik vind het geen vreemde opmerking. Als ik hem was had ik hooguit wat harder teruggeschoten.
[ quote]
PvdA reactie op film Wilders
28.03.2008 | Redactie
De veelbesproken film van Geert Wilders is gepubliceerd. In een eerste reactie op de film stelt PvdA Tweede-Kamerlid Jeroen Dijsselbloem: ‘De film van Wilders toont niets nieuws. Wat Wilders wil is angst zaaien. Gelukkig zijn Nederlanders nuchter. We laten ons niet uit elkaar drijven. We maken ons allemaal zorgen over extremistisch geweld. We nemen het met z’n allen op tegen extremisten en niet tegen gewone gelovigen’, aldus Dijsselbloem.
[unquote]
Voorrang geven aan het appaiseren van je gelovige coalitiepartner boven het zoeken naar aansluiting met je historische constituency, en dat verpakken in een zalvende dubbelzinnigheid “we laten ons niet uit elkaar drijven”… daar zie jij geen laf verraad in?
Ik hou d’r over op, maar ik zou graag eens wat andere Waterloggers willen horen wiens linkse hart bloedt bij al dit opportunisme.
@ Gerard (op woensdag 2 april 2008 bij 23:57)
Ben ik duidelijk genoeg geweest over wat ik van Wilders vind?
L.S.,
@BB: Ik moet zeggen dat ik dit wel een goede benadering vind. (Ook al heb ik geen links hart.) Het is een goede combinatie van nuance en retoriek. In plaats van met Wilders in debat te gaan, probeert hij gewoon aan een ander soort onderbuikgevoel te appelleren.
Dit is een PR-oorlog, net zo goed als de oorlogen in Irak en Afghanistan PR-oorlogen zijn. (OK, iets minder oorlog, maar wel even veel PR.) Net zo goed als we in Afghanistan niet kunnen winnen door te schieten, kunnen we in het debat in Nederland niet winnen met genuanceerde debattechnieken. Zoals ik op dit blog al eens eerder opmerkte, de benadering van Wilders leidt tot de conclusie dat “als hij wint, wint hij, en als wij winnen, wint hij ook”. (Als we hem gelijk geven, wint hij, en als we hem geen gelijk geven, wint hij ook.) In plaats van met hem in debat te gaan, moeten we op een handige manier appeleren aan andere basiswaarden die hij met voeten treedt, en dat is precies wat Dijsselbloem hier probeert te doen.
Pieter, bedankt voor uitstekende toelichting over het populisme.
Maar alsjeblieft, NIET de koppeling Romantiek- Kundera- populisme maken!!! De echte romantici hebben altijd een spanning opgehouden tussen droom en werkelijkheid, hebben beiden NIET samen laten vallen.
Droom, utopie, mag en moet, zolang je deze twee onder spanning met de werkelijkheid houdt.
Wat bij de populisten wegvalt is de spanning tussen droom en werkelijkheid ( de ironie dus) , maar ook, nog belangrijker, de hoge waardering voor diversiteit waarvoor de Romantiek staat.
( Zie ook mijn blog over E.T.A. Hoffmann http://www.volkskrantblog.nl/bericht/175637)
Maria, helemaal mee eens. Ik heb die koppeling ook niet gemaakt, althans niet willen maken -inderdaad om de redenen die jezelf aangeeft. Alleen dat idee dat het ware democratische leven elders is, de liefde voor de ‘model’ en wrevel over de ‘muddle’. Daar ging het me om. Plus het verschil tussen machtsvorming en machtscontrole.
De discussie n.a.v. deze posting is, zoals al eerder gemeld, wat springerig geweest.
Volgens mij gaat Pieter op een van de aangekaarte onderwerpen niet in:
wat te verwachten van en doen met/voor de onderklasse?
Martinned’s reactie (#10) is boven water gekomen. Volgens hem ziet Pieter de onderklasse teveel ziet als ’slachtoffer van het systeem’ en betuigt zijn steun aan de geciteerde Engelen: “Het lijkt me dan ook niet onredelijk om voor deze mensen op te komen door het creëren van “een uitmuntend onderwijsbestel, een harde bestrijding van kartels van professionals op de arbeidsmarkt en grensoverschrijdende mobiliteitsrechten voor iedereen”.”
Investering in onderwijs lijkt dus zijn steun te hebben (met een meritocratische ondertoon, schat ik: dan moet men de kans ook wel grijpen)
In een eerdere posting (#7) schreef Martinned “In de tussentijd zou ik voorstellen iedereen in Nederland tenminste aan een mooie middenklasse baan helpen, dan zijn we (blijkbaar) van een hoop problemen af”. Dit was wat sarcastisch getoonzet.
Mijn inbreng was o.a: wat is realistisch? Vanuit de ‘hulp’-kant bekeken: wanneer zeg je als samenleving ’stop’. Wanneer besluit je: deze persoon kán niet meer veranderen -> basisloon, uitkering van een of andere soort.
Ik heb een van de gelinkte Dalrymple-columns gelezen. Daaruit rijst iets op als emotioneel analfabetisme – op latere leeftijd wel te corrigeren maar beperkt en met veel inspanning. (Tegenstrijdig genoeg verwijst hij ook naar een favoriete oom, intelligent en ingoed maar niet in staat zich coherent uit te drukken , wat daar nu weer van te maken?)
De volgende Dalrymple-quote kan overgeslagen maar verwijst naar dit analfabetisme en geeft tegelijk een voorbeeld hoe de staat in de vorm van haar instituties vernederend kan zijn:
“For the most part, though, I was struck (..) by their [zijn patiënten] inability to express themselves with anything like facility: and this after 11 years of compulsory education, or (more accurately) attendance at school.
With a very limited vocabulary, it is impossible to make, or at least to express, important distinctions and to examine any question with conceptual care. My patients often had no words to describe what they were feeling, except in the crudest possible way, with expostulations, exclamations, and physical displays of emotion. Often, by guesswork and my experience of other patients, I could put things into words for them, words that they grasped at eagerly. Everything was on the tip of their tongue, rarely or never reaching the stage of expression out loud. They struggled even to describe in a consecutive and logical fashion what had happened to them, at least without a great deal of prompting. Complex narrative and most abstractions were closed to them.
In their dealings with authority, they were at a huge disadvantage—a disaster, since so many of them depended upon various public bureaucracies for so many of their needs, from their housing and health care to their income and the education of their children. I would find myself dealing on their behalf with those bureaucracies, which were often simultaneously bullying and incompetent; and what officialdom had claimed for months or even years to be impossible suddenly, on my intervention, became possible within a week. Of course, it was not my mastery of language alone that produced this result; rather, my mastery of language signaled my capacity to make serious trouble for the bureaucrats if they did not do as I asked. I do not think it is a coincidence that the offices of all those bureaucracies were increasingly installing security barriers against the physical attacks on the staff by enraged but inarticulate dependents.”
Je zou denken: bijscholing loont hier. Maar tot welk niveau zijn mensen vanaf een bepaalde leeftijd nog te brengen?
Wat te doen als de eenvoudige banen hier verdwijnen naar lagelonenlanden?
Wanneer wordt ‘investeren in mensen’ bedilzucht en schoppen tegen een dood paard?
Hoe die mensen een ‘waardig’ bestaan mogelijk te maken?
Op deze vragen verwacht ik nu geen antwoord. Ik wil ze alleen stellen. Ze raken Pieter omdat hij het meest in de ‘oude’ reflex zit mensen te willen ‘helpen’.
Hoe help je mensen, is dus de vraag.
Dezelfde kwestie speelt in andere vorm bij rational ignorance.
L.S.,
Inderdaad, die column geeft goed aan hoe fundamenteel het is om goed onderwijs te hebben. Niet alleen voor economische groei, innovatie, etc., maar ook gewoon om een menswaardig bestaan mogelijk te maken.
Andere interessante parallel is trouwens hoe Dalrymple, de psychiater, beschrijft hoe het onvermogen zich te uiten tot agressie kan leiden. Met deze column in mijn achterhoofd, stelde ik me dat eerder voor bevolkingsgroepen (i.c. moslims) ook zo voor.
Toegepast op rational ignorance concludeert Martinned t.a.v. het democrastisch politiek proces:
“Wat mij betreft ligt de oplossing in een combinatie van vertrouwensstemmen en genoeg aandacht voor de andere twee poten van onze samenleving: rechtsstaat (rule of law) en vrijheid (burgerlijke vrijheden). Op die manier voorkom je niet dat populisten soms gevaarlijk veel macht krijgen, maar beperk je wel de schade die ze kunnen aanrichten”.
Ik lees: checks and balances tegen de domheid (die van bepaalde rechten en praktijken zou moeten afblijven, omdat ze kracht van wet hebben…)
Rational ignorance doet me denken aan de discussie over consumentisme in de zorg. Daar bepleit een aantal mensen eerherstel voor de deskundige, de arts. Vanuit een honorabele beroepsopvating compenseert deze van voor mogelijke domheid van de patient.
“Vertrouwen” van de patient in de arts is soms een doelmatige “rational ignorance”-keuze (maar hoe kan de patient het weten?).
Verondersteld is dat artsen – op hun gebied van expertise – het (objectief) beter weten dan de patient.
Ook het boek van Barry Schwartz “The Paradox of choice” was enkele jaren terug populair. In de progressieve aanwending werd het gebruikt tegen belastende keuzeveijheid’, bijv. bij het privatiseren van de ziektekostenverzekeringen. Is een publieke regeling niet veel doelmatiger? De transactiekosten van kiezen uit 100 polissen zijn hoger dan de opbrengst.
In het democratisch proces beschermt de rule of law tegen schadelijke domheid. In de medische zorg de deskundigheid en beroepseer van de arts of een publieke ‘bestwil’-keuze van een verplichte verzekering en gegarandeerde kwaliteit.
Die vormen van ‘bestwil’, paternalisme in de gunstige zin kun je echter niet overal inbouwen? Mijn vragen:
Vereist onze kenniseconomie – en ik stop meteen, want dit is niet mijn terrein – niet een bepaald hóóg kennis- en vaardighedenniveau?
Vereist onze wens – zoals tot uitdrukking komend in diverse mensenrechten – mensen het kiezen van een eigen levenswijze en -pad te gunnen niet hoge vaardigheden in zelfsturing (incl zelfkennis) van alle burgers? (Hierbij aannemend dat zelfkennis leidt tot grotere tolerantie)
Is dat niveau van opleiding en toerusting wel haalbaar?
Zo ja, wat vraagt het (wel niet) van de inrichting van onze maatschappij?
Zo nee, hoe de ‘afvallers’ (al besmet woord) een waardig bestaan, eerbiedwaardige keuzemogelijkheden te bieden (ere aan de putjesschepper, de ‘eenzame bejaarden’-bezoeker?)?
Nogmaals, ik stel de vragen niet in de verwachting een
antwoord te krijgen (”Nou, dat zit zo…”enz).
Nog even ad je kunnen uiten:
Dalrymple is erg voor een hoog-laag-onderscheid. In de twee Martinned-link keert hij zich tegen Pinker die dat verschil hypocrit uitwist (de typische redeneertrant van Dalrymple tegen ‘correct links’).
Ik moest daarbij denken aan rap. Aan de ene kant vraagt rappen een zeker taalvermogen. aan de andere kant heb ik de indruk dat het genre mensen ook gevangen houdt, maar beperkte mogelijkheden heeft.
Met daarbij mijn indruk dat het macho-element wel verwaterd maar niet verwijderd kan.
Ik zag eens een documentaire waarin iemand in benader posotie (zeg: laagopgeleide, jonge ongehuwde moeder met weinig soiale vaardigheden) in een project een rap mocht opnemen, over haar situatie. Empowerment, kun je zeggen.
Waarom geen gedicht geschreven of een verhaal?
En waarom dat schrijven/dichten niet laten begeleiden door een docent die er ‘verstand’ van heeft, niet over het leven van de ander, maar over je uitdrukken?
Of waarom niet rijtjes nieuwe woorden stampen en oefenen met dictee?
Ik ben tegen de gelijkstelling: geringe woordenschat = arm emotioneel leven (doet Dalrymple enerzijds wel, anderzijds niet). Toch lijkt onbeholpenheid op dit gebied een serieuze maatschappelijke handicap.
Hetzelfde anders. Mijn vraag aan Pieter is, overdreven maar hopelijk scherp gesteld:
Is het bij zijn helpende instelling mensen nog wel geoorloofd teloor te gaan?
L.S.,
@Gerard (34): Veel van het werk dat ik hier aan de UTwente doe, heeft met dit soort vragen te maken. (Ik ben promovendus op het gebied van rechtseconomie/economie van de publieke sector). Een van mijn collega’s schrijft specifiek over de gezondheidszorg, waar natuurlijk een uniek driepartijenprobleem zit. De verzekeraar betaalt, maar moet eigenlijk (bijna) geen macht hebben over de keuze van behandeling, de patiënt moet die macht wel hebben, maar die heeft weer geen kennis, en de dokter heeft die kennis wel, maar die heeft weer een tegengesteld belang tov de verzekeraar mbt kosten, etc. Dit is in principe onmogelijk te ontwarren, tenzij je de hele maatschappij medicijnen laat studeren of tenzij je het ok zou vinden als de verzekeraar de behandeling kiest.
In de maatschappij in het algemeen zijn de laatste decennia (terecht) veel hervormingen doorgevoerd die ofwel direct op economische theorie zijn gebaseerd, of op door economie beïnvloede “rational choice” benaderingen in andere sociale wetenschappen. Zoals de naam al zegt stellen dit soort benaderingen hoge eisen aan de rationaliteit van de actor, maw. het vermogen van de actor om te beslissen wat hij wil en wat de efficiëntste manier is om dat te krijgen. Dat geldt zelfs voor “bounded rationality” benaderingen die expliciet pogen de mens realistischer te modelleren.
Soms zijn dit soort hervormingen gebaseerd op de misvatting dat de economische wetenschap, op veel manieren immers de koningin van de sociale wetenschappen, in staat is specifieke beleidsaanbevelingen te geven. Dat is maar zelden het geval. Zoals ik in een eerdere reactie al zei, is de economische conclusie als het goed is het begin van de discussie, niet het einde.
Meestal zijn beleidsmakers zich hier gelukkig wel van bewust, en zijn hun keuzes mede gebaseerd op niet-economische voorkeuren, zoals de mening dat economische groei het allerbelangrijkste is (dat zou een fatsoenlijke econoom nooit beweren), of de mening dat individuele keuzevrijheid een groot goed is. Dat laatste is natuurlijk wel interessant. Het is niet toevallig dat de stichters van de economische wetenschap in de 18e en 19e eeuw dezelden waren die ook het liberalisme hebben bedacht. Die twee hangen nauw samen. Economen zeggen dat meer keuzevrijheid leidt tot minder verspilling in de economie, en liberalen zeggen dat meer individuele keuzevrijheid van zichzelf al positief is. Als je die combinatie op een bepaald beleidsprobleem loslaat, kom je al gauw tot de conclusie dat “minder overheid” een verbetering zou zijn.
Het probleem is alleen dat de werkelijkheid dan nog wel eens in de weg wil gaan zitten. Dat is voor economen sowieso al vervelend, maar voor beleidsmakers helemaal. De vraag is wat je daarmee moet doen. Het economische antwoord (of beter: een economisch antwoord) heb ik in een eerdere reactie al gegeven. Elke hervorming heeft winnaars en verliezers, en als het per saldo een verbetering is, moet het mogelijk zijn dat de verliezers door de winnaars gecompenseerd worden. Het concept werkloosheidsuitkering kun je bij voorbeeld op die manier interpreteren. (Progressieve belastingen, zorgtoeslag, verschillende BTW tarieven, huurwaardeforfait, enz.) Dit soort denken is niet cynisch. In tegendeel, het is gegrondvest in het economische Pareto-principe, dat ervan uitgaat dat het uitruilen van nut (utility) tussen mensen niet mogelijk en/of wenselijk is, waardoor je alleen een echte verbetering hebt als iedereen erop vooruitgaat. (In normaal Nederlands: als bij een hervorming ik erop vooruit ga en mijn buurman erop achteruit, hoe beslis je dan of die hervorming per saldo een goed idee was? Het vergelijken van ons geluk (happiness, utility) is niet mogelijk, en ook niet echt wenselijk, dus de enige oplossing is om te kijken of ik mijn buurman op de een of andere manier zodanig kan compenseren dat we er allebei op vooruit gaan.)
En zo komen we tenslotte bij echte mensen uit. Echte mensen hebben allemaal verschillende aanleg en verschillende levens. Hoe hoog of hoe laag je de lat ook legt, er zullen altijd mensen onderdoor gaan. De oplossing is danook niet om het overheidsbeleid zo “idiot-proof” mogelijk te maken, dwz om de burger zo veel mogelijk bij het handje te nemen. In plaats daarvan leg je de lat op acceptabel niveau (welk niveau dat is hangt van je links/rechts oriëntatie af), en maak je voorzieningen/vangnetten voor mensen die die hoogte niet halen. Voor dokters stel je beroepseisen, eis je permanente bijscholing en laat je ze elkaar in de gaten houden. Door ze in maatschappen te laten werken, stimuleren ze elkaar om in elk geval verspilling tegen te gaan. Door ook verzekeraars medisch geschoold personeel in dienst te laten nemen, komt er van die kant druk op het prijskaartje. Maar wat je ook doet, de uitkomst is altijd in hoge mate imperfect.
(Ik heb begrepen dat ik niet zoveel links in mijn reacties moet plakken, want dan grijpt het spam filter in. Maar in deze context is het wel grappig en nuttig om op de “theory of the second best” te wijzen. Dit idee leidt ertoe dat in veel gevallen een poging om een imperfecte situatie minder imperfect te maken in werkelijkheid de uitkomst nog minder efficiënt maakt.)
Zoals gezegt houdt het liberalisme, als het goed is, in dat keuzevrijheid in alle gevallen een groot goed is. Dat idee wordt niet door iedereen gedeeld, behalve als het gaat om de kern van onze democratie. Zelfs het idee van Mill om hoger opgeleiden meer stemmen te geven zou in deze tijd als volstrekt onacceptabel van de hand worden gewezen, met een beroep op individuele zelfbeschikking. (Bij Mill was stemmen niet zozeer een uiting van zelfbeschikking, maar meer een voorbeeld van een uitzonderlijk geval waar burgers macht over elkaar uitoefenen.) Dit uitgangspunt stelt scherpe grenzen aan de mogelijheden om een systeem te ontwerpen dat geen al te hoog beroep doet op de “rationaliteit” van burgers.
Behalve de drie pilaren van ons systeem, die ik al eerder noemde (democratie, rule of law en grondrechten), is het ook mogelijk om expres een systeem te ontwerpen dat niet goed werkt. Ik heb mijn exemplaar van de Federalist nu even niet bij de hand, maar zowel voor de grondwet van de staat New York als voor de Federale grondwet geldt dat de onwerkbaarheid van het systeem bewust zo is bedacht. (De Federalist Papers zijn gemakkelijk te vinden op Wikipedia, en dit onderwerp wordt behandeld in Federalist No. 10, No. 23, No. 48-49, No. 51, en No. 73. Uit deze laatste, over het veto-recht van de President: “It may perhaps be said that the power of preventing bad laws includes that of preventing good ones; and may be used to the one purpose as well as to the other. But this objection will have little weight with those who can properly estimate the mischiefs of that inconstancy and mutability in the laws, which form the greatest blemish in the character and genius of our governments. They will consider every institution calculated to restrain the excess of law-making, and to keep things in the same state in which they happen to be at any given period, as much more likely to do good than harm; because it is favorable to greater stability in the system of legislation. The injury which may possibly be done by defeating a few good laws, will be amply compensated by the advantage of preventing a number of bad ones.”
Als laatste in deze lange comment nog één opmerking, op een “links-progressieve” blog waarschijnlijk niet ten overvloede: Veel van de vragen die je (Gerard) stelt gaan niet zozeel over de overheid, maar over de maatschappij. In deze reactie heb ik het bijna alleen maar over de overheid gehad, omdat dat nou eenmaal mijn vakgebied is. Niet alle problemen van de maatschappij zijn ook het probleem van de overheid, en niet alle problemen die de overheid in staat is om op te lossen moet ze ook oplossen. De vraag of de overheid een bijdrage zou kunnen leveren is één ding, de vraag of dat ook zou moeten is iets heel anders. Het grote zwaard van Leviathan moet slechts met de grootst mogelijke terughoudendheid worden gebruikt, want als je niet uitkijkt met dat ding gebeuren er ongelukken…
Het kan wezen dat de discussie bij dit topic enigszins springerig aandoet, maar komt dat niet door de zelfgenoegzame stijlfiguren waarmee de auteur zijn onderwerp presenteert?
Abrahams (aangehaald in de laatste alinea) schetst een beeld van Wilders die jarenlang zijn rotzooi over het muurtje kiepert. Sinds wanneer is het probleem dat immigranten last hebben van de manier waarop hun autochtone buren met de publieke ruimte omgaan?
Pekelharing’s stukje is vage cultuurfilosofische kletskoek, gelardeerd met het soort verwarringen die exemplarisch zijn voor hoe links Wilders aan zijn aanhang helpt.
@ Bang
De discussie springerig door een citaat van Pekelharing? Nee, dat is niet zo. Je leest zo onzorgvuldig dat ik me afvraag of het loont met je in gesprek te gaan.
PP citeert Abrahams. Ik vind de vergelijking niet heel treffend maar begrijpelijk is hij wel. Je doet ongeveer hetzelfde als met opzet een spreekwoord letterlijk nemen (”Sinds wanneer begraven immigranten/autochtonen hun hoofd in het zand?”)
Je neigt tot
1. het doen van beweringen uit het ongerijmde
2. overspannen taalgebruik
3. aanmatiging: jij bent geweldig
Alledrie tref ik in je posting #25:
1: “Dat waterloggers deze waanzinnige tekst niet meer kunnen vinden, komt doordat de PvdA zich er inmiddels ook voor is gaan schamen.
‘Uit elkaar drijven’… het is toch wat, voor een partij die zich door zijn bestuursgeilheid volledig bij z’n achterban en electopraat heeft laten wegdrijven. We wachten het af. Ik voorspel een slachting onder links.
3: “En wat mijn eigen oordeel betreft (heb ik herhaaldelijk te kennen gegeven, maar ja, als je uitsluitend Waterlog leest mis je wel eens wat): ”
2: “Wilders is een rechtse klootzak die uit is op eigen politiek voordeel ten koste van degene wiens leed hij exploiteert en die straks ook door hem weer belazerd langs de kant van de weg worden achtergelaten. ”
1+2+3: Maar hij is wel ONZE rechtse klootzak en ik laat hem door niemand een haar krenken zonder mijn stem te verheffen. Van mij mag hij de meest opportunistische en grootst mogelijke kletskoek verkopen. Als dat niet meer dan één voordeel zou hebben, dan tenminste dat de linkse kerk zichzelf in reactie op hem publiekelijk belachelijk maakt. Kom maar kom maar kom maar…”
Die stijl nodigt niet uit tot reactie. Je definieert degenen op wie jij reageert als lafbekken die jij weleens even uit hun hol zal roken. “Kom maar. Kom maar”
De meeste posters hier verkeren voor hun gevoel niet met elkaar op voet van oorlog.
Nog een prettige zondag!
@Gerard: Gesprekken over Wilders kenmerken zich vaak door onrust. (Ik heb deze draad diagonaal gelezen.)
Er bestaat kennelijk onvrede bij Bernhard over de gang van zaken bij “links” en ook bezorgdheid. Hij had het daarbij over verraad. “Het verraad van links” is een boek van Carel Brendel. URL: http://home.hetnet.nl/~c.brendel/ Misschien werpt dat wat meer licht op een en ander?
Leuke reactie Gerard, echt een bijdrage. “Je leest zo onzorgvuldig dat ik me afvraag of het loont met je in gesprek te gaan.” Het verschil tussen jou en mij is dat ik er minder woorden voor nodig heb om niet met je in gesprek te gaan…
Nee, het verschil is dat jij niet in gesprek gaat. Dat is proberen de woorden van een ander recht te doen voor je er eventueel tegenin gaat.
@ Gerard
Nietes