Terug in het dorp Nederland

Pas als je een tijdje uit Nederland bent weggeweest merk je wat voor een eigenaardig land dit is. En kan je alleen maar verwonderd zijn over de zorg van Paul Scheffer en de zijnen dat we hier onvoldoende aan migranten duidelijk maken wat onze identiteit is. Die is namelijk oorverdovend. De Nederlandse identiteit vind je dagelijks in de krant. Op de opiniepagina. Je hoeft Nederlanders niet naar hun mening te vragen. Die krijg je. Er is geen land waar er per inwoner zoveel opinierubrieken zijn als in Nederland. Om van de vele blogs, columns, debat-avonden en ingezonden brieven in dit land maar te zwijgen. Je moet goed gebekt zijn en flink veel eelt op je ziel hebben om je temidden van het meningengeweld staande te houden. Alleen in Nederland worden individuen of gemeenschappen reglematig gevraagd zich in het openbaar over elkaar uit te spreken.

Ik ken geen ander land waar met zoveel gretigheid en intensiteit van het recht op vrije meningsuiting gebruik wordt gemaakt. Alleen in ons land werden Marokkaanse Islamieten in het openbaar geitenneukers genoemd. En alleen in Nederland kan iemand als Wilders zo ver gaan de Koran te willen verbieden. Inmiddels is het openbare debat in Nederland tot een loopgravenoorlog verworden, waarin de extremen de gematigden wegdrukken. Wie de eeltlaag der opinievorming kwijt is, krijgt na terugkeer de eerste paar dagen een behoorlijk rauwe ziel.

Inmiddels is onze botheid uit fatsoen zo ver doorgedreven, dat het geregeld tot conflicten komt. Met als resultaat dat burgers steeds meer expliciete regelgeving eisen. In het uitgaansleven, op scholen, in treinen, op de werkvloer, in de lift, op de camping of in het ziekenhuis, overal hebben stilzwijgend gedeelde omgangsvormen plaatsgemaakt voor uitdrukkelijk geformuleerde gedragsvoorschriften. Huisregels en codes of conduct zijn inmiddels een vast bestanddeel van de Nederlandse identiteit geworden. Zo proberen we in Waterland een heuse sekscode op te stellen en werkt de regering inmiddels aan een handvest voor verantwoord Nederlands burgerschap.

Terwijl Nederlanders voortdurend over de kloof tussen burgers en politiek klagen, valt buitenstaanders juist het omgekeerde op. Alle politieke macht is hier gedeelde macht. Niemand kan zelfstandige beslissingen nemen en er is geen land waar de overheid zo sterk aan zich zelf twijfelt. Met het gevolg dat de politiek zich van incident naar incident sleept. Dat is wellicht nog het meest verbijsterende. Te midden van verschijnselen als globalisering, migratie en ontwortelde elites zijn we er in dit land alleen maar dorpser op geworden. Het nare is alleen dat onze dorpsruzies inmiddels de hele wereld rond gaan en daar voor ongekende effecten zorgen.

Wat het Nederlanderschap betreft, kunnen Scheffer en de zijnen dus gerust gaan slapen. Wilders is een extreem uitvergroot voorbeeld van een trend die zich algemeen in ons land voordoet. In dit dorp dient iedereen hetzelfde innerlijk, dezelfde gemoedstoestand en dezelfde houding te bezitten. Daartoe neemt men elkaar dag in dag uit de maat. Van doorslaggevend belang zijn je geloof, je cultuur, je seksuele gezindte en hoe je over de gelijkheid denkt tussen man en vrouw. Mocht je houding ten opzichte één van die zaken niet kloppen, dan zit je niet zomaar fout, maar ben je over de hele linie fout.

We zijn in dat opzicht heilig overtuigd van het belang van voortdurend onderzoek naar elkaars ideeën en mentaliteiten. Terwijl sociaalwetenschappelijk onderzoek keer op keer uitwijst, dat de inhoud van hetgeen je gelooft weliswaar belangrijk is, maar dat instituties en omgevingsfactoren minstens zo gewichtig zijn. Stel je voor dat het debat wat meer over dat laatste ging. We zouden ineens weer over de wereld moeten nadenken, in plaats van iemands houding tegenover een heilig boek.