Het was een rel van niks: Vrij Nederland had van Minister Koenders van Ontwikkelingssamenwerking 37 duizend euro gekregen om een flinke special over Darfur te maken. Het was de NCDO die het geld betaalde – en die werkt voor de minister met geld van de minister, en dus kwam het geld voor de bijlage inderdaad van Bert Koenders.
Maar de echte heisa die na dit bericht had moeten losbarsten, bleef uit. Moet de staat niet structureel kranten en tijdschriften gaan financieren om ons venster op de wereld open te houden?
NRC Handelsblad, de Volkskrant en natuurlijk Elsevier brachten het nieuws over de Darfur-special met een vleugje schandaal (en verraadden enig jalousie de métier). Goed stom dat Vrij Nederland was vergeten in het colofon de financiering te vermelden, dus dan heb je de poppen aan het dansen. De hoofdredacteur kreeg vragen over de geloofwaardigheid van zijn blad.
Nu kan ik niet goed beoordelen of de bijlage de moeite waard was – nog zuidelijker dan Soedan, in Kampala, ligt Vrij Nederland niet in de winkel, en een paar goede stukken op het net geven nog geen volledig beeld. Maar de titel van de bijlage is haarscherp: “Alles wat u niet wilt weten over Darfur.” De berichten over de 2,5 miljoen mensen op de vlucht voor volkerenmoord zijn zo akelig dat je ze liever niet leest. Erger is dat ze beschamend zijn voor eigenlijk ons allemaal – wat nog meer reden geeft het hoofd weg te draaien. Wie niet weet heeft geen schuld.
Maar de belangrijkste reden dat we zo weinig weten van de oorlog in Soedan, is dat we er onvoldoende over zien en horen. Het nieuws lijkt al vier jaar zo’n beetje hetzelfde. Dat gaat dan, net als de oorlog in Congo, toch een beetje vervelen. Darfur is heel ver weg bovendien. En een verslaggever in Soedan kost klauwen met geld. Dus zien we geen getuigenverslagen die laten voelen hoe de angst ruikt, nergens lange verhalen waarin je een van de vele moeders leert kennen die hun kind zien verhongeren. Er is ook al geen Nederlandse ster die zijn statuur gebruikt om Darfur in beeld te krijgen – zoals Marco Borsato dat doet voor de kindsoldaten van Warchild, of als Mia Farrow die de Amerikanen met de neus op Darfur drukt.
Nadat ik per toeval stuitte op het bericht over het opinieblad dat met overheidsgeld een bijlage maakte – zoals je op internet niet vaak dingen vindt waarnaar je totaal niet op zoek was, zocht ik naar de discussie die het moest hebben ontketend. Ik wist waarnaar ik zocht maar vond niks. Na het ‘foeitoch’ over Vrij Nederlands al dan niet compromitterende journalistiek, was het business as usual.
Dat is: Veel dorpspomp. Weinig wereld. Enerzijds beantwoorden de kranten aan het vermeend verlangen van het volk naar nieuws uit de nabijheid. De openingen van de krant gaan steeds vaker over Nederland – waarbij de versmalde blik van de Nederlander een zelfvervullende voorspelling wordt. Anderzijds hebben de kranten geen geld meer voor hoogstaande berichtgeving over een groot deel van de wereld buiten Nederland.
De onttakeling van het correspondentennetwerk was al bezig toen Nederlands grootste uitgever van landelijke kranten in 2004 in handen kwam van het Britse Apax. Dat deed verder wat een investeringsmaatschappij moet doen: kosten drukken, winst oppompen – gerealiseerd door het topmanagement met vette bonussen vast te knopen aan het doel van winstmaximalisatie. Om de ‘investering’ uiteindelijk met winst verkopen: strippen, slopen, verkopen, zoals de FNV het verwoordde.
De kranten leverden in op dure buitenlandproducties. Correspondenten zijn er alleen nog maar in de mainstream hoofdsteden in het rijtje van Berlijn, Londen, New York, Jakarta, Beijing, Moskou. De Volkskrant en NRC leverden een verslaggever voor Afrika in. Hun mannen in Nairobi ‘doen’ nu het hele continent. Soms stuurt de krant een verslaggever naar een ‘moeilijk’ gebied – zoals Deedee Derksen voor de Volkskrant naar Afghanistan reist. Maar de meeste tijd zien we niks van de gebieden waarvan we de horror liever voorbij laten gaan.
De miljoenen vluchtelingen in Darfur worden niet alleen gemangeld tussen geopolitieke oliebelangen. Ze sterven ook door onze desinteresse. Geen mens die opriep tot een consumentenboycot tegen China, in al die jaren dat Khartoums grote vriend in het Oosten elke VN-resolutie met een veto tegenhield (– totdat afgelopen zomer China’s olie-investeringen te zeer in het gedrang kwamen).
De echte rel moet dus nog beginnen: de discussie rondom de special van Vrij Nederland moet gaan over het belang van kwalitatief hoogstaande buitenlandberichtgeving. Overgeleverd aan de rock-bottom-dynamiek van kostenminimalisatie in een wereld waarin te lage winst betekent dat een bedrijf wordt opgevreten of een krantentitel opgeheven, moeten kranten en tijdschriften de luiken sluiten. Nog even en we leven in de wereld van de persbureaus.
Het balletje dat Ronald Plasterk kort na zijn aantreden opgooide, moet richting een doel gespeeld. We moeten praten over de vraag of je de belangrijkste kranten mag overleveren aan een investeringsmaatschappij. En over overheidsfinanciering voor pluriforme, hoogstaande geschreven pers op topniveau.
Wanneer we een avond tv kijken, is voor de publieke zenders door de overheid vastgesteld hoe veel sport en hoe veel cultuur we op welke zender mogen zien. Maar dan denken we toch niet dat daar de inhoudelijke agenda van een minister achter zit? De Volkskrant en NRC Handelsblad maakten geen bijlage over Darfur. Hadden ze dat al gewild, dan was het onbetaalbaar geweest. Bert Koenders en Vrij Nederland gaven het goede voorbeeld.
Je pleit voor het voortbetaan van oude media en oude verzuilde structuren die uitsluitend nog kunnen bestaan door zich te laven aan de staatsruif. slechte gedachte gezien de onafhankelijkheid die de journalistiek voorstaat.
Mooi, dat is precies waar we het over moeten hebben. Heb jij twijfels over de onafhankelijkheid van de vpro?
“Vrij Nederland had van Minister Koenders van Ontwikkelingssamenwerking 37 duizend euro gekregen om een flinke special over Darfur te maken.”
“De Volkskrant en NRC Handelsblad maakten geen bijlage over Darfur. Hadden ze dat al gewild, dan was het onbetaalbaar geweest.”
Ik kan me niet voorstellen dat een Darfur-special, die 37.000 euro kost, onbetaalbaar wordt gevonden door NRC / Volkskrant, of andere bladen. Het gaat hier dus wel degelijk om deze zaak: de overheid bepaalt met geld waar een blad over schrijft – of althans wekt die indruk. Of de overheid ook bepaalt wat dat blad dan schrijft? Dat weten we niet, maar wiens brood men eet….
In de praktijk: je ziet het terugkomen in de verslaggeving over bezuinigingen op de publieke omroep. De ondertoon bij de publieken is vaak toch net even anders dan bij de commercie. Of de berichtgeving in kranten als NRC en Volkskrant over private equity, ook duidelijk beïnvloed (en begrijpelijk) door de ervaringen met Apax. Maar iets meer nuance zou af en toe wel wenselijk zijn.
@marcia: ik ben het met je eens. Hoewel de markt niet alleen maar slechte journalistiek oplevert (RTL Nieuws is nog steeds van prima kwaliteit) is de persvrijheid te precair om over te laten leveren aan het geglobaliseerde kapitaal. De markt leidt immers tot een mentaliteit waarbij het scoren op korte termijn belangrijker wordt gevonden dan het ontwikkelen van moeilijke reportages (die zich niet terugbetalen in advertentieinkomsten).
Een onafhankelijke geschreven pers is noodzakelijk voor de democratie. Ik sta er dan ook voor open om daarvoor een subsidiesysteem in leven te roepen vergelijkbaar met dat van de publieke omroep. Overigens heb ik wel wat moeite met het specifiek sponsoren van een Darfur-special, want daarmee bepaal je als overheid de onderwerpskeuze.
@marcia Ja, Ik heb nl bedenkingen over iedere subsidie spons.
@dylan two words: Rupert Murdoch
@mula: two other words: Silvio Berlusconi
@ dylan Hoe is het ook al weer gesteld met de de geschreven pers in nederland. 80% marktaandeel voor de uitgaven die onder http://www.stdem.org/ vallen. Stichingsbestuur links socialistische signatuur met als doelstelling uitdragen van het dito wereldbeeld en het uitbannen van rechts gedachtengoed. Met andere woorden je doel is reeds decenia in NL verwezenlijkt maar je vecht nu een achterhoede gevecht op oneigenlijke gronden. De meute door Fortyun ontketend, de onderbuik gevoelens van het gepeupel en de digitalisering van de samenleving met o.a. blogs en burgerjournalisme brengen de linkse boodschap en het wereldbeeld in gevaar. Hier verzet jij je tegen. Je onderschrijft dus niet het vrije woord maar staat voor censuur van andersdenkenden.
@mula: Wat een wonderlijke redeneringen hou je er toch op na! Alsof alle publieke media per definitie ‘links’ zouden moeten zijn. En alsof een publieke omroep betekent dat er ‘gecensureerd’ wordt. Die zogenaamde çensuur’ komt slechts voort uit dat uit den treure gekoketteerde rechtse slachtoffergevoel dat sinds Fortuyn de politiek kenmerkt. Wat mij berteft mogen de publieke media Geert Wilders en Rita Verdonk wel eens wat minder zendtijd geven.
Het is juist de markt die maakt dat marktbelangen gaan prevaleren in de journalistiek, zodat het onafhankelijke vrije woord in het gedrang komt. Kijk naar Italie, naar Berlusconi die een ongebreidelde macht heeft. De publieke media in Nederland zijn helemaal niet zo ‘links’ zoals dat in de beeldvorming wordt neergezet. Noem jij de EO ‘links’? Juist in een publiek gefinancierd bestel kunnen zowel links als rechts hun verhaal kwijt.
Trouwens: in het commerciele omroepsysteem van de VS, waarbinnen de publieke omroep volledig is gemarginaliseerd, was het mogelijk dat gedurende het uitbreken van de Irak-oorlog de grootste leugens zowat door alle media werden verkondigd. Er was een totale censuur. Dan hebben we het dus over media die niet uit de ’staatsruif’ werden gesponsord. Tot zover de geweldige, vaak geroemde ‘onafhankelijkheid’ van de markt!
@mula: en oh ja, de geschreven pers. Volgens mij leest de goegemeente De Telegraaf en rechtse gratis blaadjes als Spits. Het meest oppulaire weekblad is nog altijd het tandartsenblaadje Elsevier en ook het populistisch rechtse HP/De Tijd heeft een flink marktaandeel. Waar heb je het in vredesnaam over?
@duino: wanneer je het aan de markt overlaat, zul je zelden lezen over Darfur. Het is nieuws dat niet ‘verkoopt’. Een humanitaire ramp die in zijn ellende niet eens fotogeniek is. En dus zou je een gebeurtenis die op politieke, humanitaire en ethische gronden groot nieuws is, onbesproken laten. Dan is het goed dat de markt wordt gecorrigeerd.
Overigens ben ik het roerend met je eens dat de berichtgeving over Apax bij NRC en de Volkskrant schandalig was. Hubert Smeets van de Groene was de eerste die een groot analyserend verhaal schreef over de gevolgen van de overname door Apax. De vk-redacteur die uiteindelijk een kritisch stuk schreef, heeft die ruimte moeten bevechten. Maar bevestigt dat niet net mijn punt? De markt censureert.
@Marcia: ‘Maar bevestigt dat niet net mijn punt? De markt censureert.’
Ik dacht dat je punt was dat de markt commercieel is en sommige zaken niet- of onderbelicht. Mijn punt is dat wie betaalt bepaalt. Als de overheid de ‘kwaliteitspers’ gaat subsidiëren, zal de overheid ook willen meebepalen wat er waarover geschreven wordt. Dan liever een diverse commerciële pers die niet afhankelijk is van één staat, maar van vele adverteerders. Maar hoofdzakelijk van de afnemers: wij met zijn allen.
Ik denk niet dat het kostenoverwegingen zijn die de pers afhouden van een Darfur-special. Daarvoor is die 37.000 euro een te laag bedrag. Men maakt – terecht of niet – de afweging dat de lezer niet zit te wachten op slecht nieuws uit Afrika. Gelukkig is de media een diverse groep en is er onlangs een tv-actie voor Darfur geweest. (Voor zover ik weet was dat geen initiatief van een ministerie maar van omroepmedewerkers.)
@Dylan: de markt brengt in Nederland vrijwel de gehele pers voort. Een uitzondering is alleen de tv/radio, wat wellicht historisch verklaard kan worden.
Ik ben het met je eens dat een noodzakelijke voorwaarde voor een goed functionerende democratie is het aanwezig zijn van een kritische en onafhankelijke (kwaliteits)pers. ik denk alleen dat met het aannemen van subsidie de nu redelijk functionerende pers (een deel van) haar onafhankelijkheid inlevert. Met name ten opzichte van de staat, die de pers nu juist moet controleren.
En dat de pers subsidievrij dan niet iedere week pagina’s vol schrijft over Darfur, ach dat zij zo. Het is ook niet zo dat we er helemaal niets over horen. Je kunt nu eenmaal niet aan alles evenveel aandacht besteden.
@ dylan ik herken mij niet in de slachttoffer rol die je mij toedicht. Ik verzet mij tegen het Cliëntelisme (http://nl.wikipedia.org/wiki/Cli%C3%ABntelisme) waarin het nederlandse omroep bestel is ondergedompeld en jou roep voor gesponsorde agitprop in de geschreven pers. Dit zorgt voor een ongezonde relatie tussen de onafhankelijkheid van de journalistiek en oprechte berichtgeving.
@marcia en dylan Ik heb een vraag. Graag stel ik deze vraag in de trant van Wouter Bos: noem mij een drie dingen waarin binnen de NL samenleving een subsidie sponzende omroep meer kwaliteit een diepte heeft geleverd in het afgelopen jaar dan een commerciele?
@mula: met alle kritiek die ik op Nova heb (te oppervlakkig), maar dat soort programma ontbreekt nog bij RTL c.s. Daar zou je tegenin kunnen brengen dat er nu eenmaal valse concurrentie geleverd wordt door het gesubsidieerde Nova, waardoor de commercie geen eerlijke kans krijgt.
@ duino ik zie graag een politiek cafe / debat / programma / op de tv verschijnen in de stijl van de colums van Ellian & de winter http://www.elsevier.nl/opinie/weblog/asp/artnr/182203/weblogid/59/index.html
Een programma met veel (s)linkse gasten en andere charlatans die teren op de beurs van de maatschappij. Met andere woorden een goed gesprek ala Van gogh met vileine scherpte en diepte die de hypocrisy van al die subsidiesponsen eens flink aanpakt
@duino: het selectiemechanisme van de markt brengt dus wel degelijk een soort van censuur voort – al is dat woord natuurlijk geschreven met een knipoog. nieuws dat niet verkoopt krijgt minder aandacht. of denk je dat sinds een paar jaar de allerbelangrijkste gebeurtenissen zich op NLse bodem afspelen? de hoofdredacties hebben besloten dat nieuws van nabij het ‘goed doet’. wanneer om kosten te besparen alle media snijden in hun buitenlandbudget, is het resultaat dat we niet alleen minder, maar ook minder goed geinformeerd worden. journalistiek op topniveau is van wezenlijk belang voor een open samenleving en voor een linerale democratie. dat kun je blijkbaar niet aan de markt overlaten.
Kijk naar europese landen met een min of meer democratische cultuur (dat wordt voor Italië al een beetje dubieus). De scherpste voorbeelden van inbreuk op vrije pers komen van de kant van het Grote Geld, en niet van een overheid die zich gaat bemoeien met publieke omroepen. Italië met Berlusconi. Kijk naar de zelfcensuur van de kranten toen Apax Pieter Broertjes en Folkert Jensma aan een touwtje had. Daar schreef toen niemand over. Zodra de overheid ook maar ergens probeert de media te sturen (denk aan Donner met zijn afkeer van satire) dan is de boot aan. Je laat het als minister wel uit je hoofd. De vrije pers werkt namelijk vrij feilloos als een clearing house.
@mula: terecht vraag naar de opsomming van superieure kwaliteit. klinkt flauw, maar die kan ik je echt niet geven. ik woon in afrika en heb al een tijdje geen NLse tv gezien.
@marcia jammer maar wees ook blij want zowel commercieel als staats zijn ondermaats
@mula: ik ben een beetje verbaasd om je vraag naar een opsomming van kwaliteitsprogramma’s bij de publieke omroep. Voor mij ligt het voor de hand dat de publieken betere kwaliteit brengen dan de commercielen, ik begrijp niet dat dat voor jou een vraag is. NOVA is al genoemd, maar wat denk je van een goed documentaire-programma als Tegenlicht? Zou werkelijk alternatieve muziek een bestaan kunnen hebben als er niet zoiets was las VPRO 3voor12 (en kom dan alsjeblieft niet aan met Kink FM, dat is natuurlijk een lachertje). Het verschil tussen Radio 4 en Classic FM is toch gigantisch (Classic FM alleen de hitjes, de meest populaire gemakkelijke klassieke ’stukken’, terwijl Radio 4 met moeilijker en vollediger materiaal komt)? Terug naar televisie: een serie als Stellenbosch, wat zet je daar van commerciele kant tegenover? Gooische Vrouwen?
Zoals ik eerder zei kunnen de commercielen best goede content maken, ik noemde al RTL Nieuws. In Amerika is een mooi voorbeeld de zender HBO, die al een aantal hele mooie series heeft voortgebracht. Persoonlijk geloof ik niet dat een HBO binnen een kleine markt als de Nederlandse zou kunnen bestaan. Ik juich verder initiatieven als Het Gesprek toe. En het zal jou raar in de oren klinken, maar ik mis bij de Publieke Omroep ook een uitgesproken links programma.
Ik merk bij jou een heel sterk sentiment tegen alles wat gesubsidieerd is. Dat mag natuurlijk, maar daardoor ga je krampachtig zoeken naar voorbeelden en val je regelmatig terug in zwart-wit denken (markt is goed, staat is fout). Dat is misschien wel lekker gemakkelijk, maar heeft weinig met rationeel beredeneren te maken.
@Marcia: Mijn bezwaar tegen subsidie voor de kwaliteitspers (en dan met name de schrijvende variant, aangezien we het daarover met name hebben, en de tv toch een beetje een uitzondering in het landschap is) is dat het de nu mehr oder weniger onafhankelijke pers afhankelijk maakt van staatsgelden. En de praktijk leert dat journalisten geneigd zijn hun oren te laten hangen naar degene die hun salaris overmaakt. Dat is geen verwijt naar de journalistiek, maar een (vaak onbewuste) logische reactie van de mens. Menschliches Allzumenschliches.
- en geen onterechte reactie blijkt vanavond weer: de Raad van Economische Adviseurs, door de Tweede Kamer zelf opgericht, moet volgens sommige kamerleden maar worden opgeheven, nu de adviezen niet in hun eigen straatje passen -
Dan liever een vrije en onafhankelijke pers die door abonnees en adverteerders wordt betaald, dat is in ieder geval meer garantie voor pluriforiteit en onafhankelijkheid dan staatsmedia. Er zijn tenslotte vele adverteerders die individueel, als de redactie verstandig is, geen van allen een bepalend gewicht in de financiering van de krant hebben. En als mij als lezer de Telegraaf niet bevalt, kan ik overstappen naar het AD of NRC of de Leeuwarder Courant of wat dan ook.
Om nog even in te gaan op de Apax-affaire en de invloed daarvan op de berichtgeving in de PCM media: dat toont nu juist aan hoe voorzichtig je moet zijn met het financieren van kranten door de staat. Min you: de media is het instrument van de burger waardoor hij/zij de politiek kan controleren. Juist de pers moet absoluut onafhankelijk blijven van de overheid. En gelukkig waren er andere kranten die zo hun eigen mening hadden over private equity.
@Dylan: ik noemde Nova niet als een kwaliteitsprogramma, maar juist als een te oppervlakkige actualiteitenrubriek die wellicht ook wel door RTL of zo gemaakt zou kunnen worden, bij afwezigheid van de oneerlijk gesubsidieerde cncurrent op 2.
@duino: ik trek je uitgangspunt in twijfel. Het is een beetje een cliche om te geloven dat je de persoon die je betaalt naar de mond praat. Dat zou betekenen dat bij elk opeenvolgend kabinet de kleur van (bijvoorbeeld) de publieke omroep zou veranderen. Dat is natuurlijk niet zo. Ook zorgt een stelsel zoals we in Nederland hebben (externe pluriformiteit noemen we dat) voor invalshoeken uit verschillende richtingen. Jammer alleen dat dit systeem zo moeilijk is binnen te komen voor nieuwe bewegingen, dat zou gemakkelijker moeten zijn. Ook kan de onafhankelijkheid van het nieuws aan een onderzoek worden onderworpen, zoals momenteel het onderzoek naar het mogelijk ‘links’ zijn van de publieke omroep. Maar goed, het liefste zou ik ook het kijk & luistergeld weer invoeren, om de scheiding met de staat helemaal zuiver te maken.
Ook betwijfel ik de door jouw beargumenteerde onafhankelijkheid van de markt. Ik noemde in een eerdere reactie al de media in de Verenigde Staten die de hekken sloten tijdens de Irak-oorlog. Voorts moet nieuws nooit een consumptie-artikel worden. Nieuws is een belangrijk ingredient voor goed burgerschap en dat is iets anders dan domweg consumeren. Ik vind het ook griezelig hoe grote -niet democratisch gecontroleerde- multinationals invloed kunnen uitoefenen op media-content: want anders dan bij een met overheidsgeld gefinancierde omroep gaat je opmerking hier natuurlijk wel op: in het bedrijfsleven gelden geen regels voor journalistiek die door onafhankelijke onderzoeken kunnen worden gecontroleerd. Daar geldt alleen de regel van winstmaximalisatie. En bedrijven zijn nog altijd geen democratisch gecontroleerde instanties.
@Dylan: Laten we het onderwerp van de discussie even afbakenen: Vlgens mij ging het om de vraag of de (nu private) Nederlandse (kwaliteits)pers gesubsidieerd zou moeten worden door de overheid. Dit zou dan een tegenwicht moeten bieden aan de commerciële afwegingen van alledag, waardoor er nu te weinig aandacht is voor ‘niet sexy’ buitenlands nieuws – zoals de gebeurtenissen in Darfur. Het gaat hier dan om de schrijvende pers en nadrukkelijk niet om radio- en tv-omroepen die – historisch gegroeid – al door de overheid betaald worden. In mijn eerdere reacties heb ik ook steeds voorop gesteld het niet over de ‘publieken’ te hebben, maar over de schrijvende pers: kranten en tijdschriften.
Je stelt dat het een “cliché [is] om te geloven dat je de persoon die je betaalt naar de mond praat.” Dat mag een cliché zijn – dat heb je al snel met spreekwoorden, maar is het daarom niet waar? Ik heb hierboven al eens voorbeelden gegeven van gevallen warin zoiets wel degelijk het geval is geweest. Dat is niet goed of slecht, maar een menselijke reactie die vaak onbewust zal zijn. En deze al te menselijke eigenschap zal zowel bij ‘staatsmedia’ als bij media op de vrije markt een rol spelen. Vreemd dat je de journalisten die betaalt worden door de staat meer ruggengraat toedicht dan hun collega’s die bij een ‘marktmedium’ werken.
Mensenwerk dus. En het enige effectieve ‘wapen’ tegen deze (verborgen) belangen van de pers is pluriformiteit: Hoe meer kranten en tijdschriften er zijn – en dan het liefst bij verschillende bedrijven ondergebracht – hoe meer controle van de pers op de pers. En op de broodheer die zijn invloed wil doen gelden. En die pluriformiteit van de pers is m.i. het beste gewaarborgd in een vrije media markt, waarbij vele media afhankelijk zijn van vele abonnees en vele, vele adverteerders. Hoe meer vershillende adverteerders, hoe geringer hun invloed. Hoe minder geldschieters (in een extreem geval: één staat), hoe groter hun invloed op de berichtgeving. Daarmee is het natuulijk geen wetmatigheid dat een overheid haar mogelijkheden om invloed uit te oefenen ook zal gebruiken, maar helemaal zeker weten doe je het nooit. In ieder geval hebben we nu al één voorbeeld gezien van ministerie dat rechtstreeks de onderwerpkeuze (mee) bepaalde.
Je ziet niets in commercie: niet democratisch gecontroleerde multinationals die alleen mar op winstmaximalisatie uit zijn. ‘Daarvan kan niets dan slechts komen’, lijk je te denken. Maar juist die laatste eigenschap maakt dat ondernemingen wel degelijk onderworpen zijn aan (in zekere zin democratische) controle: in laatste instantie die van de consument die een een bedrijf kan maken of breken. Daarvan weten de mensen van Exota mee te praten. Terwijl de adverteerder alle belang heeft bij een veelgelezen krant die door haar lezers serieus genomen wordt, is de overheid juist gebaat bij een vriendelijke pers. Duizend keer liever een vrije pers, dan een staatscourant die gesubsidieerd De Waarheid brengt.
Tenslotte, voor de pragmatici onder ons, waarom? Waarom zou je NRC Handelsblad een subsidie willen geven. Op dit moment slaagt de redactie erin een lezenswaardige krant in elkaar te draaien, zes dagen per week, bij de gratie van de lezers. Volgens mij functioneert de Nederlandse pers op dit moment heel behoorlijk, hoewel het natuurlijk altijd beter kan. Geen enkele reden wat mij betreft om belastinggeld aan kranten te geven (in ruil voor wat?), en dus geld weg te halen bij bijvoorbeeld onderwijs, spooronderhoud, milieubeheer of …….
@duino HEAR HEAR!
@ dylan18 de NL overheid moet er zijn voor de dijken, wegen, verdediging van het land. Alle andere zaken zijn wat mij betreft een project voor iedere regering en projecten zijn eindig in time zodat je niet over je eigen schaduw kunt regeren. Kunst, cultuur, omroepbestel, laat ze maar project subsidie aanvragen per regeer periode. Dat is pas democratie.
@Mula: je gat mij drie stappen te ver in je wat al te minimalistische kijk op de rol van de overheid. Hoewel ik de knuppel in dit linkse hok kan waarderen, als het dat is.
Om toch even op je projectsubsidies in te gaan: juist daarmee geef je de staat een heel directe invloed op de programmering van toneelgezelschappen, musea en zo voort. Als er dan toch subsidie gegeven moet worden – en in een aantal gevallen, bijvoorbeeld cultuur, maar ook en met name onderwijs, ben ik daar erg voor – dan voor het toneelgezelschap punt. Zonder voorwaarden – althans weinig. Zo garandeer je nog een beetje de onafhankelijkheid, hoewel het altijd glad ijs blijft.
Om een klein bruggetje te maken: de SGP krijgt (weer) subsidie als vertegenwoordigde politieke partij, zoals iedere partij dat krijgt. Toch is dat – met als enige voorwaarde dat de partij zetels moet hebben – aanleiding voor sommigen om de SGP te willen voorschrijven hoe zij de zaken in hun eigen vereniging moeten regelen. Ik gruw van zo’n overheid.
@duino overheden mogen best kwalitatieve eisen stellen aan de gelden die zij in de samenleving pompen. Wat ik niet graag zie is een structurele subsidie stroom waardoor er clientelisme gaat onstaan en we subsidie sponzen kweken.
Een project (subsidie) is begrenst in tijd en mag niet over het graf van een regerings coalitie worden heengetild. Dit betekent dat er per kabinets periode grote verschillen kunnnen zitten in de verdeling van de gelden en de hoogte van eventueel toe te kennen subsidies, gezien de politiek kleur.
Ik zie hierin een perfecte vertaling van het deomcratisch beginsel. Want waarom moeten wij betalen voor zowel linkse als rechtse keuzes uit het verleden waar niemand zich nog in kan vinden.
Heb je daar problemen mee als subsidie aanvrager dan realiseer je maar gelden vanuit de vrije markt of je eigen zak om je doelstellingen te bereiken. Blijkbaar zit de samenleving niet op je te wachten wanneer je geen geld verkrijgt en is het aan jou om je plannen te realiseren.
Al met al levert deze situatie nog twee positieve effecten op nl.:
1. De financiele verantwoording achteraf met zowel kwalitatieve als kwalitateive normeringen hierin verwerkt. Normeringen die bij het verlenen van de subsidie reeds zijn gedefinieerd.
2. Het democratisch gehalte van de nederlandse samenleving en de actieve participatie van de burger gaat omhoog. Je zal als burger wel gek zijn om je niet te bemoeien met de project belastingen want het zijn jou centen.
Nu weer even on topic. Dylan mag best een subsidie aanvraag indienen voor nog een paar dafur artikelen. maar we gaan wel vooraf alles transparant neerzetten en toetsing inbouwen. We gaan geen invulling geven aan politieke hobbies.
Intussen dreigt de discussie een beetje in cirkels te gaan draaien en schetsen staatshaters een karikatuur waar ze vervolgens tegen aan gaan lopen schoppen. Ook ik ga zo mezelf herhalen: overheidssubsidie is per definitie ontkoppeld van inhoud. Wordt daar tegen gezondigd, dan geheid heb je de poppen aan t dansen. Want zo werkt de democratie. Die organiseert haar eigen tegenspraak.
De markt schrijft daarentegen de wet voor zonder dat nog iemand protesteert – wanneer, zoals laatst met Apax, alle kwaliteitsmedia in 1 hand vallen. Alleen Hubert Smeets publiceerde toen een kritische analyse. Maar Smeets schrijft dan ook voor de waarlijk onafhankelijke De Groene Amsterdammer– dat elk jaar weer over de kop dreigt te gaan. En dus moet de markt gecorrigeerd. Mag De Groene asjeblieft een overheidssubsidie om eigenzinnig én vooral: ONAFHANKELIJK te blijven?
@Marcia: Om de discussie te sluiten en een paar dingen recht te zetten, een paar dingen:
- alle kwaliteitsmedia waren al in bezit van één concern, namelijk PCM, eigendom van de Stichting Democratie en Media. Dat dat een ongezonde situatie is ben ik met je eens, maar dat was al zo ver voor de komt van Apax.
- subsidie is niet per definitie los van inhoud. Neem nu het voorbeeld bij VN, waar de subsidieverstrekker het onderwerp bepaalde. Verder, en daar richt mijn kritiek zich vooral op, ben ik niet zozeer bang voor de formele invloed van de subsidieverstrekker op de berichtgeving, als wel voor de informele.
- verder ben ik geen ’staathater’ zoals je dat zo karikaturaal omschrijft, maar wel een scepticus. En ik ben bezorgd om de dolmatigheid van de besteding van overheidsgeld bij dit soort zaken. Dat klopt.
- tenslotte zie ik werkelijk geen enkele reden om de kwaliteitspers te redden van de ondergang met subsidies, terwijl die ondergang nowhere near is. Ook de Groene die het traditioneel moeilijk heeft, bestaat desondanks nog steeds. Zonder subsidie. En mijn vermoeden is dat je best van de lezers mag vragen hun geliefde weekblad te helpen – bijvoorbeeld door de abonnementsgelden te verhogen. Deze abonnee zou daar weinig bezwaar tegen kunnen hebben.