Met feminisme is niets mis. In tijden dat we nog steeds zitten met een glazen plafond, vrouwen in Nederland nog steeds vaker deeltijd werken dan mannen en veel jonge gescheiden moeders hun kinderen in armoede moeten opvoeden is het nodig dat af en toe een sterke vrouw opstaat die kritisch het gebrek aan emancipatie aan de kaak stelt. Zo iemand is jurist, econoom en NRC columnist Heleen Mees.
Ik vind het daarom ongelooflijk jammer dat Mees in haar artikelen een kille vorm van neoliberalisme het emancipatiedebat binnensmokkelt. ‘De verzorgingsstaat verstikt migranten. Bouw hem om tot een kansenmaatschappij’ kopte haar stuk in de opiniebijlage van NRC Handelsblad dit weekend. Het artikel was een lofzang op New York ‘het ultieme model voor een samenleving zonder grenzen. Het is de stad van de toekomst’. Mees woont zelf in New York en beschrijft een toestand die voor haar blijkbaar paradijselijk is ‘De winkels zijn de hele week tot negen uur ’s avonds open en de deli zelfs dag en nacht. Nannies zorgen voor de kinderen in de buurt en dogwalkers laten de honden uit.’ Daarnaast blijkt er in New York ook nog veel gemeenschapszin te bestaan en is er een ‘sterke onderlinge betrokkenheid’.
De lezer vermoedt het al: dit is een aanleiding tot de gebruikelijke neoconservatieve riedel over de verzorgingsstaat, die mensen passief zou houden en zou segregeren en vernietigend zou werken voor ‘gemeenschappen’. En inderdaad. Het langdurig afhankelijk zijn van een uitkering werkt ‘vervreemding en apathie in de hand’. In Nederland is –alweer vanwege de verzorgingsstaat natuurlijk- een ‘overschot aan laagopgeleiden gedwongen tot inactiviteit’. Maar nog meer, Mees moet ook nog iets zeggen over een ander geliefd onderwerp van rechts: ‘Bovendien dwingt de hoge belastingdruk, die zo kenmerkend is voor de verzorgingsmaatschappij, mensen die wel een baan hebben ertoe om allerlei laagwaardig werk zelf te doen’. Want nanny’s, werksters en hondenuitlaters zijn veel te duur in Nederland. Schande! Mees moet zelfs twee weken wachten tot er eindelijk plaats is bij haar manicure! Een ramp voor de emancipatie van de hoogopgeleide vrouw.
Want dat is de makke van de ideologie van Heleen Mees. Haar ideale maatschappij is die van de goedverdienende carrièrevrouw met een stevige opleiding. Het ‘feminisme’ van Mees is de hartenkreet van een verwende klasse van vrouwen met een hoog inkomen, die vinden dat ze buiten hun drukke baan om moeten kunnen leven als prinsesjes, omgeven door hofdames en lakeien.
Er is echter ook een andere kant aan het goudgerande verhaal van Mees. Dan hebben we het over de klasse van de working poor in New York. Meer dan een kwart van de inwoners van de staat New York valt onder deze categorie. En dat in een stad waar de kosten van de noodzakelijke basisbenodigdheden om te leven de pan uitrijzen. Laat het nu net deze groep zijn die de hofhouding van de NRC columniste bevolken.
De nanny waar Heleen Mees zo prijzend over schrijft, zorgt misschien voor de kinderen van haar rijke klanten, maar heeft geen tijd om voor haar eigen kinderen te zorgen, omdat ze geen crèche kan betalen. De hondenuitlater moet niet ziek worden, want in de keiharde competitieve samenleving van New York krijgt ze niet doorbetaald en verliest met een beetje pech zelfs haar baan. Die dame die Mees’ kopje koffie zet bij de Starbucks op de hoek is onverzekerd en kan de medicijnen niet betalen die ze voor haar depressie nodig heeft. De schoonmaakster in de nagelstudio die de schrijfster frequenteert leeft in een huis waarvan het gas is afgesloten omdat ze haar rekening niet kon betalen.
Mees noemt New York een kansenmaatschappij, maar het probleem is juist dat er in de VS heel weinig ruimte is voor de onderklasse om door te groeien naar de middenklasse. De lagere inkomens zitten disproportioneel geconcentreerd in een paar wijken (upper Manhattan, de south Bronx en central Brooklyn) en bestaat voor een derde uit zwarten en voor een derde uit Hispanics: over segregatie gesproken. Mensen zitten vastgeklonken in baantjes zonder enige zekerheid en met weinig kansen om te groeien. Naomi Klein noemde deze baantjes McJobs: geen serieuze banen, maar slechtbetaalde net-niet banen die werknemers aan de onderkant van de samenleving gevangen houden. New York is het voorbeeld van een kille, harde competitiemaatschappij met ongelijke startkansen waarbinnen een grote groep mensen (vooral migranten) stelselmatig uitgesloten wordt. Een situatie waarbij het Nederlandse ‘multiculturele drama’ helemaal niets voorstelt.
Het is daarom onbegrijpelijk om Heleen Mees te horen vertellen dat New York zo geweldig is vanwege de laagbetaalde banen (ze noemt schoenpoetsers, ‘waterschenkers in restaurants’ en liftbedienden!). Het is domweg cynisch als ze schrijft dat ze ‘in New York voortdurend in aanraking komt met mensen in allerlei soorten kleuren en maten’. Is prinses Mees werkelijk blind? Begrijpt ze dan niet dat die geweldige ‘gemeenschapszin’ het gevolg is van het feit dat al die mensen in inkomen afhankelijk zijn van rijke dames zoals zij, wanneer ze de behoefte voelt om haar dure merkschoenen te laten poetsen?
En de grap is nu juist dat ze er in New York achter aan het komen zijn dat er geïnvesteerd moet worden in al die mensen onder de armoedegrens en dat dat betekent dat er meer belasting betaald moet worden. Zo bleek een meerderheid van de New Yorkers voorstander te zijn van hogere belasting als dat betekende dat er meer werd geïnvesteerd in openbaar onderwijs en een ziektekostenverzekering voor alle onverzekerde inwoners van de staat. Voordelen dus van diezelfde verzorgingsstaat die Heleen Mees zo bestrijdt.
Feminisme hoort van alle vrouwen te zijn. Niet alleen van een kleine groep vrouwen met een hoog inkomen. In New York bestaat de klasse van werkende armen voor 60% uit vrouwen. Waar blijven die in het paradijs van het powerfeminisme? Ik vraag me af of het ideeëngoed van Mees de omschrijving ‘feministisch’ überhaupt wel verdient. Wat zij doet, is niets anders dan het verdedigen van een amoreel neoliberalisme dat Nederland vreemd is. Dan nog liever een ‘multicultureel drama’.
Helemaal, echt helemaal mee eens.
Kom eens met een heldere definitie van neo liberaal in deze door jou aangehaalde context. Anders ben je het niet eens waard om op te reageren. Je laat n,l. te veel open met je geblaat.
@mula, je laat je wel kennen he.
Heleen Mees heeft wel een hele rare invulling van het begrip feminisme, namelijk: een feministe is een dame die het ‘gemaakt heeft’ en daarom een grote bek mag hebben.
Wat een over het paard getilde troela zeg die Mees. Lekker gemakkelijk ook om vanuit haar riante upperclass positie anderen even te vertellen hoe het allemaal niet moet. Ik word niet goed van zulke mensen. Het doet me op de één of andere manier denken aan een heel andere persoon die ook zo verliefd is op ‘all time Amerika’. Charles Groenhuijsen heeft dezelfde belerende toon vanuit zijn half Amerikaanse zetel. Het lijkt erop dat zogauw deze mensen de kans krijgen om hun rijkdom/kennis/macht zonder beperkingen te kunnen botvieren tegelijkertijd het dedain voor hun eigen afkomst wortel schiet. Ik verdenk ze ervan zich kapot te schamen voor hun Nederlanderlandse roots, alleen zeggen ze het nog net niet…. Ze hebben het natuurlijk ook veel te druk met New Yorker spelen en meer van dat soort poppenkastrollen om zichzelf belangrijk te maken.
Bah en nog eens bah.
En oh ja… ik heb een uitkering (shame on me..)
Nederlanderlandse…. die ken ik ook niet nee
Je hebt onder de liberalen twee categorieën: die van het ‘laissez faire’, dat zijn de nette lui, en die van het ‘laissez nous faire’, dat zijn de vrouwtjes Mees en consorten.
@ dylan kom dan met je definitie. FYI Mees is een onmogelijk stuk vreten, maar weet in haar betogen duidelijk en helder te formuleren. Je weet tenminste waar je aan toe bent. Dat kan je van jou schrijfsels die op kosten van de Nl belastingbetaler schrijft tijdens je NOS “werktijden” niet zeggen.
excse voor de kromme zin constructie, multitaksen om 2200 uur gaat uitsluitend met een whisky en die is op
excuses, aaaaaaah
Dylan, je schreef: “Met feminisme is niets mis.”
Is dat ironie?
Tsja, ben het helemaal eens met je artikel, ik ben dan wel geen vrouw maar heb van jaren een klein rotwao-tje toch iets proberen op te bouwen wat hier ook helemaal niet wordt beloond. Vreemd genoeg kom ik in mijn dorp waar een amerikaanse internationale school is ook veel amerikanen tegen die het heel prettig vinden dat Nederland kleinschalig is en die veel meer van europeanen houden dan van hun eigen way of life, omgekeerd komt de liefde voor deze amerikaanse mensen hooguit van vvd volk in mijn dorp en dan vooral meer van “rijke-asocialen”.
@Mula: neem er nog een! ik heb me ook wel eens vergist haha.
@rafie ik zit nu aan een wijntje en kan multitasken
@nirvana: nee dat is geen ironie. Er zijn veel verschillende soorten feminisme, en veel variaties daarvan onderschrijf ik. Het ‘powerfeminisme’ van Mees spreekt me alleen niet zo aan.
@mula: zoals vele rechtse rakkers kun je alleen maar andere mensen beledigen. Kom eens een keer met goede argumenten. En for your information: ik schrijf *nooit* tijdens werktijden.
@rafi: ik ben het met je eens: het Europese economische model (in al zijn verscheidenheid maar met uitsluiting van dat van de Britten) is veruit superieur aan dat van de Verenigde Staten.
@ dylan op je pikkie getrapt? Ik scheld niet ik constateer alleen maar. Onderbouw je Agitprop eens een keer want ik zie geen argumenten van jou. FYI ik ben niet rechts, ik ben niet links en iok ga ook niet met die mevrouw recht door zee.
@mula: het interesseert me niet wat je zelf vindt dat je bent: het enige wat ik van je zie zijn populistische kreten van het soort dat er gemakkelijk ingaat bij de gemiddelde Telegraaf-lezer. Je hebt op dit stuk nog geen enkele keer inhoudelijk gereageerd behalve door een vraag te stellen waar je het antwoord zelf ook wel op weet. Ik vind opmerkingen als ‘geblaat’, en je oprisping over stukken schrijven op kosten van de belastingbetaler (zo goedkoop Mula!) allesbehalve constructief. Dat heeft niets te maken met ‘op je pikkie getrapt’ zijn, dat heeft te maken met beschaving. Dat laatste ontbreekt in je bijdragen op deze site totaal. Als jij je normaal gaat gedragen ga ik inhoudelijk met je in discussie, eerder niet.
Hier in de buurt is alles vreedzaam en lekker dichtbij (winkels genoeg enz.). Verder de wijk in zit de economie behoorlijk in het slop. Winkeltjes die er zijn, zijn vooral van allochtonen: autochtonen zien er geen heil in om in dat gebied, waar gemiddeld per gezin weinig te besteden is, voor een paar rotcenten lange dagen te maken. En hoewel ik ze extra inkomsten gun, wees blij dat ze ook eens een dag in de week dicht zijn en misschien dan nog een relatieve rust hebben.
Wat betreft laagwaardig werk: ehm, ik denk dat Mees laag gewaardeerd werk bedoelt. Het huishouden doen is ook niet mijn favoriete bezigheid. Ik geef toe, wanneer ik een baan heb en ik kan het betalen, zou ik best graag iemand in dienst nemen die me met het huishouden helpt. Ik vroeg me af of Mees bij mij in dienst zou willen komen. Ik beloof plechtig haar het gepaste minimumloon te betalen, het is immers laag gewaardeerd. Het zou gelijk enkele van haar zorgen wegnemen, zoals die van de manicure. Die kan ze dan toch niet meer betalen, of ik zou haar in mijn goedheid eens een bon cadeau kunnen doen met kerst. Als ze vervolgens in haar spaarzame vrije avonduren nog flink studeert, zou ze nog eens hoger op kunnen komen, niet gegarandeerd. Of misschien kan ik haar tegen die tijd al aanbevelen bij mijn vriendinnen.
@dylan inderdaad op je pikkie getrapt. hierbij een leuke colum in een stijl waar jij nog veel van kunt leren. http://dezwijger.blogspot.com/2007/11/nederland-immigratieland.html
Alsof Heleen Mees laagopgeleide vrouwen de mijnen in wil sturen, alwaar ze met gebroken ruggen en stoflongen na tien jaar harde arbeid ineen zullen storten. Zo reageert Dylan op het pleidooi om laagbetaalde arbeid goedkoper te maken.
Hoewel Dylan natuurlijk helemaal gelijk heeft als hij zegt dat Amerika op sociaal gebied ook niet alles is, is het toch jammer dat hij van Mees helemaal niets wil leren. Het ìs vreemd dat in Nederland kappers niet te betalen zijn, hulp in de huishouding lang belast was, terwijl vrouwen in de bijstand zitten en de overheid eigenlijk accepteert dat deze vrouwen kansloos zijn.
Als man komt Dylan op voor de vrouwen aan de onderkant van de arbeidsmarkt met een uitkering en accepteert hij in ruil daarvoor dat zijn slimme studiegenotes drie dagen in de week een ‘baantje hebben voor er bij’ en ondertussen de kinderen opvoeden.
Ik lees het pleidooi van Mees zo: in Nederland schrijven we mensen af, terwijl er voor hen plaatsgemaakt kan worden op de arbeidsmarkt. Hoogopgeleide vrouwen mogen dat werk onbetaald doen -dat vindt links wel authentiek.
Ga daar anders over denken -zoals GroenLinks ook doet- en richt je arbeidsmarktbeleid in zo dat het op activering is gericht. Leer daarbij van de fouten van Amerika – een goed punt van Dylan- en zorg voor toegankelijk onderwijs, gratis ccrèches en goede gezondheidszorg: basisvoorzieningen die geen negatieve invloed hebben op de arbeidsparticipatie. En laat de solidariteit in de samenleving niet eenzijdig voor rekening van vrouwen!
@Irene: hear hear.
@Irene: Ik ben ook helemaal niet tegen al die dingen die je in je laatste alinea zegt. Maar dat zijn zaken waar Mees het in haar betoog niet over heeft. Mees houdt in haar stuk in NRC een pleidooi voor het angelsaksische economische model in plaats van het scandinavische.
Voorts denk ik dat het feit dat mijn ’slimme studiegenotes een baantje hebben voor er bij’ ook veel te maken heeft met de afspraken die zij maken met manlief. Je kunt toch ook met z’n tweeen vier dagen werken? Als aanhanger van de slow-filosofie ben ik een groot voorstander van deeltijd werken in plaats van de obsessie met fulltimewerk die Mees aan de dag legt.
Tja Dylan,
- in mijn laatste alinea propageer ik niet het scandinavische maar eerder het Engelse systeem: geen minimumloon, wel de national health service en goed lager onderwijs. Nou ja, wel met een Nederlands tintje natuurlijk.
- je tweede argument, tja. Feit is dat mannen dat niet doen. Ligt dat aan die individuele mannen of de maatschappelijke structuur? Ik behoor tot de vrouwen die denken dat we eerder de maatschappij hebben veranderd dan dat mannen uit zichzelf het huishouden gaan doen…..
@Irene: – ik ben geen expert op het gebied van het economische systeem van de Britten.. maar gratis kinderopvang? In het land waar door Tony Blair en New Labour het neoliberale project van Margaret Thatcher is afgemaakt? En je noemde Groen Links, maar die hebben hun ideeën over een activerend arbeidsmarktbeleid volgens mij geïnspireerd op Denemarken en niet op Engeland.
- De vraag is of dat alleen aan de mannen ligt of ook aan de Nederlandse vrouwen. Heleen Mees wil haar feminisme op een paternalistische wijze opleggen. Aan de ene kant staat zij een bikkelhard economisch systeem voor waarbij overheidsinvloed zoveel mogelijk wordt teruggedrongen. Aan de andere kant heeft zij maakbaarheidspretenties in bijna marxistisch-leninistische stijl. Een mooi voorbeeld is haar reactie op Marjan Slobs artikel over ‘foute fantasieën’ (ook besproken op Waterlog). Daarin verkondigde zij dat als mannen en vrouwen eenmaal gelijk waren op de arbeidsmarkt, deze foute fantasieën als sneeuw voor de zon zouden verdwijnen. Wat een basis-bovenbouw-denken! ‘De proletariërs hebben niets te verliezen dan hun ketenen.’
@dylan ik heb het al meermalen aan je gevraagd, definieer nu eens neo liberaal. Je blijft anders nl zweven. Thatcher, Reagan, Blair muladjadi etc
Kunnen we neo liberaal alsvolgt omschrijven: iedereen al waar onze sympatieke dylan het niet mee eens is?
Ik ervaar het trouwens niet als stigmatiserend dat ik in dit rijtje sta. Blair maakt tegenwoordig mooie omzetten met zijn seminairs over the third way, respect
@mula: omdat je het ditmaal zo aardig vraagt. Mijn definitie wijkt niet zo veel af van die van Wikipedia: http://nl.wikipedia.org/wiki/Neoliberalisme
‘De politieke stroming gaat ervanuit dat de vrije markt in staat is zaken beter te regelen dan organisaties die door de overheid gestuurd worden.’
In de context van het stuk van Heleen Mees: vooral het anti-verzorgingsstaat-sentiment. Daarin overlapt neoliberalisme met neoconservatisme, met dat verschil dat neoliberalisme uitgaat van een ‘technisch’ argument (het geloof dat de markt altijd efficiënter is dan de overheid) terwijl neoconservatisme eerder van morele argumenten uitgaat (mensen worden ’slap’ van de verzorgingsstaat).
in dat geval ben ik een neo liberaal maar dan wel in de traditie van het minarchisme
http://en.wikipedia.org/wiki/Minarchism
Ja Dylan, Engeland is veel socialer dan wij denken: en gratis national health en bv ook negen maanden zwangerschapsverlof.
en denemarken is juist heel erg streng.
In ieder geval: wat ik goed vind aan Heleen Mees is dat zij het argument ‘dat alle vrouwen zo fijn kiezen en nu eenmaal liever wat minder werken’ niet pikt. Want het is niet alleen vrije keuze. Ik en veel van mijn vriendinnen voelen wel degelijk de maatschappelijke druk om als er kinderen komen minder te werken en dus die top carriere even wat minder hard te laten gaan. Vier dagen werken wordt algemeen gezien als de max. Is niet alleen een kwestie van wensen.
Statistieken: vrouwen met een kind gaan gemiddeld minder werken, mannen gemiddeld meer. Mannen maken vaak promotie rond de geboorte van hun eerste kind, vrouwen niet. Sinds er een wettelijk recht op deeltijd bestaat zijn alle conflicten over die wet door vrouwen aangespannen en slechts enkele door een man (omdat die meer wilde werken.)
Toen ik klein was werkten mijn beide ouders drie dagen, zij waren net als jij voor een slow leven. Van mijn moeder vonden ze het ‘zo leuk’ dat ze werkte. Aan haar vroegen ze ook fluisterend ‘of mijn vader nog steeds ziek was’.
Er is wat dat betreft niet veel veranderd, anders zou de verdeling in topposities veel evenwichtiger zijn.
Beste Dylan,
Je laat gemakshalve buiten beschouwing dat ik in hetzelfde artikel pleit voor het mengen van scholen en positieve actie op de arbeidsmarkt ten behoeve van migrantengroepen. Neo-conservatieven zijn juist de felste tegenstanders van dergelijke ‘race-based policies’ dus je kunt me niet in dat hokje duwen. Positieve actie is ook een vorm van solidariteit, en migranten hebben daar veel meer baat bij dan bij de verzorgingsstaat. Zie ook mijn meest recente column op http://www.nrc.nl/mees .
Heleen Mees
Heleen, je hebt heel goed door wat Dylan steeds doet: hij deelt mensen in in een hokje dat hij goed vindt passen en gaat vervolgens tegen dat hokje tekeer. Dat deed hij bij mij, bij je naamgenote Heleen Van Royen, bij jou en vast nog meer.
Het aardige is dat dat gedrag van Dylan niet authentiek is en niet uitgaat van de uniciteit van de mens… waar Van Rijsbergen altijd de mond van vol heeft.
Beste Heleen,
Leuk dat je reageert. Natuurlijk is dat een mooi pleidooi, positieve discriminatie, en zeker niet neoconservatief. Je argumenten tegen de verzorgingsstaat passen echter wel in dat discours. Het was niet mijn bedoeling je in dat ‘hokje’ te plaatsen, zoals je dat uitdrukt, maar ik vind wel dat je veel van dat vertoog leent.
De kern van mijn artikel is dat -met of zonder positieve actie- blijkt dat de working poor in New York in een wel heel erg schrijnende situatie leven. Positieve actie of niet. Ik vind dat geen goed voorbeeld voor Nederland en volgens mij zijn die nadelen veel groter dan de door jou zo geschetste nadelen van de verzorgingsstaat en de (in jouw ogen) daarmee samenhangende integratieproblemen.
Beste Dylan,
Je mag mijn betoog niet naar believen uit elkaar rukken. Temeer niet daar ik in mijn artikel het verband juist heb benadrukt (“Onder die voorwaarden kan de uitkeringsduur worden beperkt.”) Positieve actie en het mengen van scholen zijn noodzakelijke voorwaarden voor opwaartse sociale mobiliteit. De weging van de voor- en nadelen is een kwestie van smaak. Daarover wil ik niet met je twisten.
Heleen
Beste Heleen,
Een kwestie van ’smaak’. Daarmee bagatelliseer je de toestand van een kwart van het aantal bewoners van New York. Mijn betoog is vooral gericht op het feit dat je New York als voorbeeld voor Nederland aanhaalt. Met de positieve actie waar je zo gecharmeerd van bent, evenals het mengen van scholen, in combinatie met een aanval op de verzorgingsstaat, creeer je misschien meer banen voor allochtonen, maar je maakt hun omstandigheden er niet beter op. Als dat de oplossing is voor het integratieprobleem, dan is het wel een hele schrale.
Met of zonder positieve actie blijft mijn betoog dus overeind.
Dan zou je toch heus de moeite moeten nemen mijn laatste column te lezen (“Banen die migranten kansen bieden”).
Angst is bij de rijken de grote drijfveer om hele grote groepen mensen aan de onderkant van de samenleving te houden. Bang als zij zijn om zelf hun eigen schoenen te poetsen, ramen te lappen en de hond uit te laten.
Het is hun ”Wil” die hun voort drijft in het leven. Gedreven door hebzucht walsen zij over hele groepen heen.
Proberen dit soort mensen op andere gedachten te brengen is verspilde energie, zij zullen zich steeds sterker verzetten tegen , oprecht denkenden mensen. Bang om afstand te nemen van hun hebzucht.
@ Dick, het gaat toch wel een beetje ver om iemand die zijn schoenen laat poetsen of een hulp in de huishouding heeft er meteen van te beschuldigen dat zij, door angst en hebzucht gedreven, hele groepen aan de onderkant van de samenleving willen houden.
Bovendien vreemd betoog: zouden ‘oprecht denkenden’wel erg graag zelf hun ramen moeten willen lappen, maar neer moeten kijken op mensen die dat voor hun baan voor andere mensen doen?
ze lijkt een kloon van neelie smit kroes, met zelfde mimiek en stemgeluid
Amerika is in toenemende mate een maatschappij aan het worden waar de middenklasse (die vroeger bestond uit de geschoolde werknemers van bedrijven als GM, Chrysler, Zenith, GE en dergelijke) inmiddels zijn verarmt. De maatschappij staat na 30 jaar neoliberale agenda (want ook Bill Clinton werkte daar vrolijk aan mee) voor een tweedeling in have’s and havenot’s waarbij de laatsten de uitgestotenen van de secundaire sector zijn, een secundaire sector die zich nu bevindt in derde wereld landen waar het werk van de goedbetaalde Amerikaanse middenklasse nu wordt uitgevoerd door een slechtbetaalde Filipijnse, Thaise en Chinese middenklasse.
Dat is in Nederland ook gebeurt. In Amerika vertaalt zich dat in een groeiende tertiaire sector die overigens niet slechter hoeft te verdienen dan hun vaders en moeders in de secundaire sector verdienden. In Nederland vertaalt zich dat in een groeiende werkeloosheid.
Zo gezien lijkt Heleen Mees het gelijk op haar hand te hebben, maar er zijn inderdaad wel een paar kanttekeningen te plaatsen.
1) De gang naar de tertiaire sector heeft psychologisch wel een paar gevolgen voor de betrokkenen. Een arbeider van Ford die een dag had gewerkt had het gevoeld dat hij 500 nieuwe T-Birds op de wereld gezet had en dat 1 van die T-Birds in zijn garage stond en dat was goed. Hij of zij, was een volwaardig deel van de economie omdat hij zich aan de productie- en de consumptie kant van zijn werk bevond. De vraag is of de hondenuitlater die Heleen der poedel uitlaat (overigens is een deel van de fun van het hebben van een huisdier nou niet juist het uitlaten en spelen met het beest) ook dat gevoel heeft. Of er een evenknie dienst bestaat die hij of zij inkoopt want wie laat de hond van de hondenuitlater uit?
2) De gang naar de tertiaire sector heeft sociologisch ook wel een paar gevolgen voor de betrokkenen. Want werken voor Chrysler was een op jonge leeftijd verworven zekerheid. Een redelijk inkomen, een redelijk pensioen, een redelijk bestedingsniveau, een huis in een buitenwijk met een net aangeharkt tuintje, kinderen die misschien zelfs zouden kunnen gaan studeren (soms op een beurs van de firma) en een ziektenkostenverzekering. Heleen vraag nou eens naar de zekerheden van al de mensen waar je mee in contact komt want inderdaad ze hebben dan misschien een inkomen maar hoe zeker is dat?
3) De gang naar de tertiaire sector heeft ook economische gevolgen voor de betrokkenen. Want een maatschappij die de secundaire sector verruilt voor de tertiaire wordt een in zichzelf gekeerde maatschappij waar geld wordt rondgepompt. En waar steeds meer geld rondgepompt moet worden om deze maatschappij die immers ten dele zichzelf parasiteert (waar wordt het geld anders verdient dan in de primaire export en secundaire export sector) omdat diensten lastig exporteerbaar zijn (hoewel de ICT sector heel erg goed zijn best doet). De maatschappij moet uiteindelijk op krediet gaan leven en dat in alle lagen van de bevolking. Krediet voor iedereen en waar het geld langs de maatschappelijke ladder omlaag druppelt, stroomt de rente langs de maatschappelijke ladder omhoog.
4) De gang naar de tertiaire sector wordt alleen maar overeind gehouden door het feit dat energiekosten laag zijn. Lage energie en dure arbeid hebben ervoor gezorgd dat globalisering mogelijk is en dat er dus zoveel mensen uit de industrie zijn geschoten. Lage energiekosten, goedkoop transport en lage lonen in de derde wereld zorgen voor lage prijzen voor producten en een steeds grotere democratisering van de luxe en de luister die de Amerikaanse manier van leven domineren. Maar aan de basis van de Reagonomics staan lage energiekosten. Op termijn is die hele manier van leven niet te handhaven want goedkope energie is “a thing of the past”.
En toch denk ik dat Heleen Mees wellicht een les voor ons kan zijn. Want een ding is wel duidelijk. De consumptie van diensten zoals Heleen die beschrijft is wel een consumptie die immaterieel is. Immateriële consumptie zal echter steeds belangrijker worden in een maatschappij waar grondstoffen en energie steeds moeilijker verkrijgbaar worden. Maar dat zal dan wel dienstverlening zijn die zinvol is. Dienstverlening die opbrengst heeft. Dienstverlening die niet erg lijkt op de verborgen werkeloosheid in de DDR waar het uitdrukkelijk verboden was in de lift van een warenhuis op een knopje te drukken omdat daar een liftbediener voor verantwoordelijk was. Nee, Heleen ik denk dat je in toekomst de “pooch” weer zelf moet uitlaten maar als je dat doet via “dogsport” is dat hartstikke leuk. Maar je zult wel mensen inhuren om je TV te repareren of te upgraden, je computer van een nieuwe processor te voorzien of de nieuwste batterijen in je Aptiva te zetten. Je zult mensen inhuren om je te leren op je balkon komkommers te verbouwen of je te leren zuiniger te stoken, je zult mensen inhuren die je de “community car” naar huis rijden en weer terug. De maatschappij van de toekomst ziet er echt heel anders uit Heleen, maar waar je gelijk hebt, heb je gelijk er zal tonnen werk zijn in de dienstverlenende sector maar dat zal wel zinvol werk zijn en niet werk veroorzaakt door het feit dat een Carrie Bradshaw clone te verwent is om zelf haar zaakjes op te knappen omdat ze anders aan haar “shopping spree” niet toekomt om haar in China voor een paar dollar gemaakt en in de US voor een paar duizend dollar gemarket Louis Vutton tasje te kopen, voor het juiste mode bewustzijn.
Even een leeslijst voor een reality check voor Heleen Mees, die zelfs bij Femke Halsema hard aankomt:
“The Transition Handbook” van Rob Hopkins (via http://www.hitte.nu gratis te downloaden)
“The Long Emergency” en “World Made by Hand” van James Howard Kunstler (laatste wellicht alleen onder begeleiding van een familiepak Prozac of Xanax)
“Consumed” van Benjamin Barber
en last but not least:
“How luxury lost its lustre” van Dana Thomas
Groeten,
Ed Kuipers
“
Ook boeiend leesvoer:
http://www.lcurve.org/
Groeten,
Ed Kuipers