Kraken is ondernemerschap

“Ik zou het anarchisme willen noemen” zei politiecommandant Leen Schaap op de NOS donderdag 18 uur over het gedrag van krakers. Dat is natuurlijk precies wat het is: anarchisme.

Ed Sinke klaagde, bij Nova vrijdag, dat in zijn buurt (de grachtengordel) van die spandoeken aan mooi opgeknapte panden hangen met ‘Mede mogelijk gemaakt door de kraakbeweging’ erop. Volgens hem heeft dat opknappen namelijk niets met die beweging te maken, maar is het mogelijk gemaakt door privaat initiatief en ondernemerschap.

Inderdaad, het opknappen van en nieuw leven blazen in een vervallen pand heeft alles met ondernemerschap te maken. Voor zo’n onderneming is zeer veel initiatief, inzet en doorzettingsvermogen nodig. Men moet risico’s durven nemen, niet terug schrikken voor wat tegenwind, en veel vindingrijkheid en karakter aan de dag leggen. Echt onafhankelijk bikkelen: dat is het soort werk waar onze samenleving op gebouwd is.

Zo’n onderneming is een lang en duurzaam project. En het is ergens begonnen. Met een initiatief, de behoefte om de handen uit de mouwen te steken en uit de stilstand, de puinhoop, het verval, de leegte, eigenhandig iets op te bouwen.

Nu is er een hele rits ondernemingen - XS4all, Paradiso, MacBike, maar ook veel recenter: kunstcollectieven zoals OT301 die onlangs nog een prijs ontvingen, en veel innovatief MKB in de ICT branche - die verklaren met dat spandoek dat hun onderneming begonnen was met één - initiatiefrijke, eigenzinnige – daad. En dat was de daad ,die, door een Telegraafjournalist in de jaren zestig en sindsdien volgens algemeen spraakgebruik, betiteld is als ‘kraken’.

Een pand staat daar maar leeg te wezen. Ongebruikt te verpieteren. En jij wil een plekje voor jezelf, waar je jouw bijdragen kan leveren aan de wereld: jouw dingen kan maken. Je bent al bij alle mogelijke instanties langs geweest, maar die praten maar en geven je formulieren in vijfvoud, en niets gebeurt. Dan denk je: ik doe het zelf wel. Zie hier, het privaat initiatief van een kraker.

De kraakbeweging is dan ook weinig meer dan een op privaat initiatief ontwikkelde infrastructuur die mensen als het ware op weg helpt met hun ‘ondernemingsplan’ en soms wat te hulp schiet in tijden van moeilijkheden. Daar horen ook wel wat eigen normen en waarden bij. Die zullen Ed Sinke ook wel bekend in de oren klinken: eigen initiatief, vrijheid en onafhankelijkheid.

Ja, en solidariteit. Privaat initiatief functioneert namelijk wel het beste als niet ieder voor zich gaat, maar men ook nadenkt over wat je samen kunt bereiken. Als men ook kan samenwerken en bereid is vrijwillig collectieve voorzieningen te treffen. ‘Mutualisme’ noemde de anarchist Proudhon dat. Hoewel gezegd moet dat dit niet altijd de sterkste kant is geweest van de kraakbeweging, getuigt het feit dat men spreekt van een beweging dan toch wel van het bestaan van zo’n functionele collectiviteit en samenwerking.

Helaas heeft de samenwerking tussen kraakbeweging en politiek, wel een beetje te wensen over gelaten. Nu is Marijnissen ook ineens voor een kraakverbod. Misschien is het toch niet verwonderlijk dat Marijnissen het niet zo op de kraakbeweging heeft, gezien de nadruk op vrijheid, en onafhankelijkheid. (Straks gaan die kinderen van Rood nog zelf denken !). Kraken mag van Jan alleen verboden worden, als er ook een leegstandsverbod komt. Het idee dat de overheid het dan verder wel allemaal kan regelen, is natuurlijk een vreselijk dure, inefficiënte en bureaucratische oplossing. Echt weer iets voor een ‘Staatssocialist’,(zouden de anarchisten zeggen).

Nee, neem dan Wethouder Maarten van Poelgeest. Als die wordt gevraagd wat hij aan de leegstand van kantoorpanden doet (bij het programma Jansen en Jansen) zegt ‘ie ‘daar hebben we krakers voor’. Laat die krakers de problemen maar voor me oplossen, is dus eigenlijk wat hij zegt. Het is zo ookveel goedkoper (inclusief de ME) . Terecht? Ja, dat is terecht. De overheid moet natuurlijk gebruik maken van dergelijke maatschappelijke dynamiek.

Alleen: Dat ondertussen al die lege kantoorpanden helemaal niet vol zitten met krakers, maar met een beveiligingssysteem of met een onderbezetting van rechteloze antikrakers, daar zwijgt hij verder over. Dat er van overheidswege misschien ook wat meer gedaan kan worden - bijvoorbeeld aan de rechtspositie van antikrakers (of krakers), het bewoonbaar maken van kantoren, het gebrek aan woonwerkpanden voor startende ondernemers en natuurlijk de woningnood - dat blijft toch weer een moeizaam punt.

Voor dynamische complexe problemen heb je ook dynamische en gevarieerde oplossingen nodig. Het is een klein wereldwondertje dat in Nederland, binnen het systeem, ruimte is gecreëerd voor die speciale anarchistische dynamiek van het kraken. De plek die kraken inneemt in de Nederlandse politieke, juridische en maatschappelijke ruimte, is op zichzelf een bijzonder staaltje bestuurlijke innovativiteit. Het is ruimte, die hard nodig is voor het ondernemerschap en die we moeten koesteren.