Ik ben van de afvalligen afgevallen

Enkele weken geleden viel ik van mijn fiets, met mijn gezicht op het asfalt. De grap was snel geboren. Met mijn hoofd vol bloed en wonden (ik ben katholiek opgevoed) zag ik er uit zoals Ehsan Jami er had moeten uitzien als hij echt in elkaar was geslagen. Die grap getuigde van mijn groeiende twijfel over mijn ondertekening van de steunverklaring voor Jami’s Comité van Ex-Moslims. Inmiddels ben ik van de afvalligen afgevallen. Het gezamenlijke artikel van Wilders en Jami (de Volkskrant 27.9.07) was de druppel die de emmer deed overlopen.

Zodra Jami de oprichting van zijn comité aankondigde, mailde ik om hem te steunen vanuit de linkse hoek. Toen denderde het PvdA-circus-Terstall over hem heen, en ergerde ik me aan het paternalisme van de partijtop jegens de ‘jonge hond’ en de verkrampte smoezen om zijn initiatief niet te steunen. Na enige tijd viel de steunverklaring in de bus. Die beweerde nogal stellig dat ‘de’ islam afvalligheid niet toestond en met de dood wilde bestraffen, en dat er dus sprake was van een conflict tussen ‘de’ islamitische leer en de Nederlandse wet. Maar het kernpunt over de verdediging van de individuele vrijheid van godsdienst en levensbeschouwing stond er goed in en dat vond ik belangrijker.

Ondertussen was Jami begonnen de profeet te beledigen en werd hij door Wilders in de armen gesloten, die op zijn beurt opriep om de ‘fascistische’ koran tot achter de voordeur te verbieden. PvdA-fractieleider Tichelaar weigerde om de steunverklaring te ondertekenen; maar dat zag ik vooral als een steunverklaring aan de regering waarvan zijn partij sinds enige tijd deel uitmaakte. Ik voelde me ongemakkelijk toen Michiel Hegener, de initiatiefnemer van het steuncomité, in reactie op Tichelaar nog eens hamerde op het ‘feit’ dat afvalligheid geen optie was in ‘de’ islam, en iedereen die het omgekeerde beweerde (imams, journalisten bij moslimomroepen, de Meiden van Halal) als onserieus bestempelde. Dagelijks werden er volgens hem in Nederland tientallen pasgeboren baby’s ‘als moslim-voor-het-leven gebrandmerkt’, terwijl de regering en de PvdA daar helemaal niets aan deden! (de Volkskrant 6.9.07).

Toen kwam het nieuwtje dat Jami overwoog de PvdA te verlaten en naar Wilders over te stappen. Ongerust mailde ik mede-ondertekenaar Jos de Beus, die op zijn beurt collega Meindert Fennema raadpleegde. Zij vonden dat het niet ging om Jami en de mediahype maar om het beginsel van de geloofsvrijheid, en dat we juist nu als linkse figuren standvastig moesten zijn en ‘bite the bullet’. De dreigende transfer van Jami bleek een canard te zijn. Maar wél meende hij zijn comité provocatief te moeten presenteren op 11 september. ’s Avonds bij Pauw & Witteman viel hij voor mij definitief door de mand als een lichtgeraakte aandachtszoeker die door zijn adviseurs ernstig over het paard was getild.

Ook mede-ondertekenaar Evelien Tonkens, die eveneens van die beelden gruwde, hield vol dat je het mediaverschijnsel Jami moest loszien van de principekwestie: de verdediging van het recht op afvalligheid (de Volkskrant 12.9.07). Ik begon die scheiding tussen persoon en beginsel steeds moeilijker te vinden. Maar ik had ook geen zin om de PvdA achteraf gelijk te geven dat Jami een ongeleid projectiel was dat zorgvuldig moest worden ‘begeleid’. Wat me verder aan het denken zette was dat liberale moslims zoals Mohamed Ajouaou, Fadoua Bouali en Haci Karacaer lieten weten dat geloofsvrijheid geen probleem was en afvalligheid een persoonlijke keuze. Een tegencomité op initiatief van Peyman Jafari kwam bijeen in een Amsterdamse moskee om vast te stellen dat je rustig ex-moslim kon zijn zonder te worden bedreigd. Ze werden bijgevallen door daar aanwezige woordvoerders van Marokkaanse moskeeën en de Nederlandse vereniging voor imams. Een onderzoek van Foquz Etnomarketing wees uit dat driekwart van de Nederlandse moslims afvalligheid geen probleem vond. 38 procent was afwijzend, een kwart zou elk contact met ex-moslims verbreken, en (toch nog) 6 procent keurde het gebruik van geweld tegen afvalligen goed.

Nu stellen Wilders en Jami opnieuw de gehele islam gelijk aan het kleinste gewelddadige deel ervan. De islam is uit op de alleenheerschappij, en zal daarvoor geweld gebruiken en moorden ‘tot er alleen islam is en niets dan islam’. Aanstellerig roepen zij dat islamcritici het zwijgen wordt opgelegd als zij niet langer deze ‘waarheid’ mogen verkondigen. Opnieuw verlagen zij zich tot bewust kwetsen en beledigen (‘toen Hitler, nu Mohammed’). Dat doe je alleen wanneer je je tegenstander veracht en stikt in je eigen gelijk. Hoe meer de draak wordt opgeblazen, des te dapperder de drakendoder…

Dat betekent natuurlijk niet dat kritiek op de islam ongewenst en overbodig is. Denk aan die 6 procent. Pogingen om de koran samen te vatten in het enkele vers dat er ‘geen dwang is in de godsdienst’ overtuigen mij niet. Het heilige boek bevat talloze passages die ongelovigen in dreunende herhaling hoogst onplezierige dingen beloven. Wilders en Jami hebben gelijk dat het vol staat met oproepen die strijdig zijn met onze democratische rechtsstaat. Net als de bijbel en de thora. Maar so what als de grote meerderheid van Nederlandse moslims die oproepen in de praktijk negeren? Het is onzin om het verband tussen de radicaal-orthodoxe interpretatie van de islam en het terrorisme te ontkennen. Maar om de islam ‘wezenlijk’ gewelddadig te noemen is net zo eenzijdig als om hem als ‘wezenlijk’ vredelievend te zien. Maar dat laatste is voor ons ongelovigen wel iets prettiger.

Brave moslims blazen die vredelievende passages zodanig op dat ze hun liberale geweten in overeenstemming kunnen brengen met het heilige boek. Tekstueel gezien hebben ze ongelijk: ik kan ook boeken lezen. Maar ze leveren wél het bewijs van hun rekkelijke gezindheid door de koran op een hoogst persoonlijke manier te interpreteren. Aan theologisch muggenziften heb ik verder geen behoefte. Ik blijf een ongelovige die mét Marx meent dat alle godsdienst eigenlijk de opium van het volk is. Maar tegen een persoonlijke geloofsopvatting die niemand kwaad doet heb ik verder geen bezwaar.

Joost Zwagerman stelt nu vast dat Wilders eigenlijk niet thuishoort in de lijst van ondertekenaars van de steunverklaring. Volgens deze moet hij alle moslims in Nederland vrij laten in hun geloofsovertuiging; maar een koranverbod en vergelijkingen tussen Hitler en Mohammed leggen andermans geloofsvrijheid juist aan banden (de Volkskrant 28.9.07). Maar dat kan alleen maar betekenen dat ook Jami zijn eigen steunverklaring niet langer onderschrijft. Daarmee is het steuncomité ontploft. Ik stel nu voor om samen met Joost Zwagerman een comité op te richten van Ex-Ondertekenaars van de Steunverklaring voor het Comité van Ex-Moslims. Jacques van Doorn en Peyman Jafari kunnen dan zitting nemen in het steuncomité van dat comité.