Ver beneden ligt Khartoum als ik in de lucht lees over de documentaire die van Sunny Bergman een vrouwenactivist maakte. In Beperkt Houdbaar laat ze zien dat de druk om aan een uitgesproken schoonheidsideaal te beantwoorden, maakt dat jonge vrouwen, soms meiden nog, hun vagina laten verbouwen.
Bergman filmde zelf hoe de dokter haar onderkant monsterde en meldde dat het er niet uitzag. Ik woon in Afrika en heb de film gemist. Probeer me voor te stellen hoe Dr. Matlock elke dag weer met zijn mesje binnenste schaamlippen wegsnijdt. Hoe hij buitenste schaamlippen verknipt tot alleen een strakke vluchtheuvel overblijft. Hoe hij zijn knappekutjeskunst met naald en draad aaneenrijgt.
Eigenlijk doet Dokter Matlock uit Los Angeles iets waar ze kilometers onder mij ook aardigheid in hebben. Alleen heet het dan genitale verminking. En doen ze het soms met roestbruine scheermesjes.
Maar in zowel de allereerste wereld van de plastische chirurg als in de islamitische traditie op het Soedanese platteland is het uit sociale druk dat vrouwen in hun vagina (moeten) laten snijden. De een geeft gehoor aan het gebod aantrekkelijk te zijn – volgens strikte voorschriften van wat sexy is. Voor de ander geldt het verbod diezelfde lust te prikkelen. Alleen verzet menig Soedanees meisje zich tegen haar verminking, terwijl onder vals bewustzijn nogal wat westerse seksgodinnen zich vrijwillig in de beugels hijsen en zich bevrijd voelen.
Hoe gespiegeld ook de Amerikaanse en Soedanese zeden, op beide plekken verliest seksualiteit haar speelsheid. Kramp komt ervoor in de plaats, met de excessen die daarbij horen – schandalen over een misschien verkeerd begrepen compliment (“u ziet er sensationeel uit”), als ook Nederlandse vrouwen die de familie-eer zouden schaden. Die worden vermoord.
De seks moet gered van de porno, zoveel is zeker. Daarvoor moeten erotiek en intimiteit beslist niet uit het straatbeeld. Maar welk beeld mag buiten dan nog wel? Een fijn samenzijn dat diepe zin verraadt? Een-nul voor de gereformeerden. En waar blijft dan de seks? Pakt alle vrouwenvlees verkeerd uit? Of mag een itsy bitsy teenie weenie yellow polka dot bikini wel als het meisje er overtuigend verlegen bij kijkt?
@Marcia Luyten: De documentaire Beperkt Houdbaar kun je gewoon online bekijken, in ieder geval op de betreffende site, maar misschien staat je internetverbinding het niet toe qua snelheid.
Er bestaan geen strikte voorschriften over wat sexy is.
Het lijkt me wat te makkelijk om te spreken over ‘vals bewustzijn’, omdat het niet beantwoordt aan de eigen ethische en/of esthetische idealen. Op dezelfde manier is het makkelijk om je af te vragen hoe vrij die vrouwen zijn. Als sommige vrouwen voor een paar duizend euro hun schaamlippen willen laten opereren omdat ze er niet tevreden over zijn, dan kan dat. Niemand verplicht hen. De betekenis daarvan is daarom anders dan die van vrouwen-besnijdenis zoals die bijvoorbeeld in Soedan plaatsvindt.
Voor veel Amerikanen heeft seksualiteit haar speelsheid niet verloren. Dat geldt ook voor het (atypische) Californië dat Bergman voor haar documentaire nodig had, anders veel minder sensatie.
Je schrijft: “De seks moet gered van de porno, zoveel is zeker.” Ik denk dat dat niet nodig is. Doorslaan ook niet.
Zelf had ik de vergelijking al eens gemaakt tussen de islamitische traditie en de moderne kapitalistische uitwas der vrouwenbesnijdenis. Het is een aardig gedachte-experiment te bezien in welke mate er verschillen en overeenkomsten tussen de twee zijn. In de reactie van mijn voorganger ‘Nirvana’ wordt het gemakkelijke argument gebruikt dat de islamitische variant dwang kent en de westerse op vrijwillige basis geschiedt. Het is nu juist de vraag of deze commerciële variant van genitale mutilatie wel kwalificeert als uiting van ‘vrije wil’.
Willen voldoen aan een ideaal en daarvoor jezelf in enige mate geweld aandoen is niet altijd slecht. Je kunt bijvoorbeeld jezelf dwingen te gaan joggen en ondanks relatieve uitputting jezelf overwinnen en toch doorgaan. Het doel is de bevrediging van de zelfoverwinning, de kick van het bewegen en (als je eerlijk bent) ook om slanker en fitter te worden. Wanneer je dit binnen de grenzen van het gezonde houdt en niet obsessief bezig bent, is het goed om zo met discipline de macht over het zelf te voeren. De eigen ervaring van het lichaam moet echter altijd boven de behoefte staan een extern ideaalbeeld te spiegelen. Het eigen ideaalbeeld is natuurlijk onderhevig aan culturele en mediale invloeden, maar moet telkens worden geëvalueerd en geanalyseerd. Anders ben je een slaaf en dien je de eigen doelen niet.
De vagina is bij uitstek een lichaamsdeel dat privé beleefd zou moeten worden. Het kan niet de bedoeling zijn de eigen vagina als een auto met die van de buren te gaan vergelijken. Doordat pornografie echter steeds gemakkelijker toegankelijk is, komt de vergelijking van de eigen vagina met die van anderen binnen bereik: het ideale kutje schijnt er uit te zien als de vagina van een kind, met slechts een streepje schaamhaar of liever helemaal kaal en met onzichtbare en dus onontwikkelde binnenste schaamlippen. Er is maar een handvol vrouwen met zo’n ‘net spleetje’, terwijl de meeste vagina’s een gezonde uitstulping van de binnenste schaamlippen vertonen. De ‘nette spleetjes’ worden door de porno-industrie geselecteerd, nog verder ge-infantiliseerd door het afscheren van het haar dat erop groeit en gepresenteerd als ideaal lustobject. Het mediabeeld van de vagina is duidelijk niet representatief. De porno liegt ons voor en de kapitalistische plastische chirurgie buit deze leugen uit. Corrupte chirurgen bevestigen de pornografische suggestie van een normatieve vaginale esthetiek om geld te verdienen. Domme en onzekere mensen, die niet kunnen relativeren en zich sterk laten beïnvloeden, zonder kritisch te staan tegenover de aard van de bron, worden hiervan het slachtoffer.
De ‘vrije wil’ is een kwetsbaar vermogen dat lang niet in ieder individu de kans krijgt. De geraffineerde commercieel gemotiveerde druk van extreem kapitalistische subculturen komt op mij even manipulatief over als de primitieve sociale dwang van extreem islamitische culturen. Het resultaat van de mutilatie is in ieder geval bij beide culturen een verminderd seksueel genot bij het vrijen.